Радио Нийтлэл







  • (*.201.20.156) Уншсан 1087 vote 0 Коммент 0
    ?

    Shortcut

    PrevӨмнөх Бичлэг

    NextДараах Бичлэг

    Larger Font Smaller Font Дээш Доош Go comment Хэвлэх
    ?

    Shortcut

    PrevӨмнөх Бичлэг

    NextДараах Бичлэг

    Larger Font Smaller Font Дээш Доош Go comment Хэвлэх

    mon7_6a79e890_bedf9758_jpgоупоуж

     

    Авгай гэдэг үг нь ав авсан хойноо гай гэдэг утгатай үг биш.!

    Нийтлэг ойлголт нь: “Ав, авсан хойноо гай”.

    Эртний хэллэгт:Абагай эм хүний хүндэтгэлийн нэр.

    Абугай эрдэмтэн хүнийг хүндэтгэн дуудах нэр.

     

    Манай эрдэмтэд “ав авсан хойноо гай” гэж тайлбарлаж, түүнийг ард түмэн даган буруу нэрлэсээр байна.

    Авгай гэдэг энэ үг эхийн эрхэт ёсны үед хэрэглэгдэж байсан үг байж тун болзошгүй бөгөөд он удаан жил амь бөхтэй тээгдэж, хэлэгдэж ирсэн байх өндөр магадлалтай. Энэ үгийн утга эхийн эрхт ёсны дуусгавар үеэс эрхэм хүндэт эрдэм мэдлэгтэй хүнийг дуудахад хэрэглэгдэх болсон байх. Манай Буриад ард түмний дунд эгч хүнийгээ авгай гэж хүндэтгэн дууддаг билээ.

    Үүнийг уншиж байгаа та бид хоёрАвгай гэдэг үгний утгийг хайя.

    1. Энэ үг арчаагүй эр хүний амнаас гарах үг бөгөөд тухайн хүнийг арчаа муутай, эр хүний шинжгүй хүн гэдгийн баталгаа юм. Ялангуяа амьдрал ядуу, эхнэрээсээ өөр хүнийг сонирхдог, архичин тийм л хүний амнаас гардаг үг.

    2. Аливаа юмыг дутуу судалдаг, доктор гэсэн хоосон нэр зүүсэн мунхаг судлаачийн амнаас гарах үг.

    Гай гэдэг дагавар үг нь Алтай язгуурын Монгол, түрэг, хамниган хэлнээ цөм их, том, шүтээн, дээд юм гэсэн утга агуулж байдаг байна.

     

    Харин Төвд үгнээ лай гэдэг нь үйл, зовлон гэдэг утгаар. Манай Алтай язгуурын Монгол, Түрэг, Хамниган хэлнээ цөм, булингар гэсэн утгаар ордог. Гэтэл манайхан лай гэдэг үгийг гай гэдэг үгтэй ижилсүүлж гай лай гэх мэтээр хэлэлцэж байгаад сүүлдээ лай, гай хоёроо хооронд нь сольж нэг утгаар ойлгон хэрэглэх болжээ.

     

    Уг нь бол Ав гэдэг үг, гай гэдэг холбоо үг бидний шууд утгаар ойлгох муухай үг биш болой. Энэ үгийн үнэн утгыг хайхын тулд адил эхлэлтэй буюу адил төгсгөлтэй үгүүдийг харьцуулан судлая.

     

    Ав, авсан хойноо гай юм бол:

    Баавгай нь баав баавсан хойноо гай, юу?

    Хандгай нь ханд хандсан хойноо гай, юу?

    Хавтгай нь хавт хавтсан хойноо гай, юу?

    Андгай. Анд андсан хойноо гай юу?

    Малгай. Мал малсан хойноо гай юу?

    Шагай. Ша шаасан хойноо гай юу?

    Наадгай. Наад наадсан хойноо гай юу?

    Гай гэдэг дагавараар төгссөн үгийн хайхад маш цөөн.

    Мөн. Авхай гэдэг үг байна. энэ нь ав авсан хойноо хай гэсэн үг биш. Дээд угсаатан эмэгтэй хүнийг нэрлэх, хүндэтгэх үг юм.

    1. Баав+гай, Баавгай буюу байгалдаа хамгийн том араатан амьтан

    2. Ханд+гай Хандгай нь хангай газрын хамгийн том хөхтөн амьтан

    3. Хавт+гай. Хавтгай буюу тэгш газрын, говь нутгийн хамгийн том амьтан

    4. Анд+гай. Андгай буюу үг хэллэгний хамгийн эрхэм дээд үг.

    5. Мал+гай. Хүний хамгийн орой дээр /тэргүүн дээр/ байх хувцас бүхний дээд зүйл юм.

    6. Хал+гай. Ургамал доторх хамгийн аюултай халуун буюу түлдэг ургамал. Өөрөөр хэлвэл аюултай ургамлын дээд.

    7. Хул+гай Хулгай буюу адууны алаг зүс ядуугийн тэмдгийг илтгэдэг бол хул зүс муу зүсийг дам илтгэдэг бөгөөд “гай нь их дээд юм” тул нийлээд муугийн дээд /хулгай /. Их засаг хуулинд хүртэл хулгайтай хатуу чанга тэмцэхийг шингээсэн байдаг бөгөөд манай ард түмэн эртнээс хулгайг хамгийн муу зүйл, муугийн дээд гэж үзсээр ирсэн билээ.

    8. Ша+гай. Малын яс дотроос өргөн хэрэглэгддэг тоглоом наадгайны хамгийн гол, чухал яс юм.

    9. Наад+гай. Цэнгэл баярын дээдийг ингэж хэлнэ.

    10. Шааз+гай Шаазгай шагширч дуу гардаг хамгийн хорон шувуу бөгөөд бөөгийн онгодтой газраар нутагладаг шидтэн шувуу гэж үзсээр иржээ.

    Яагаад эвт шаазгай луу буулгана гэсэн юм бол? /Буга барь хамаагүй/ яагаад эвт бүргэд юмуу эвт шонхор гэх мэтээр өөр шувууг нэрлэж болоогүй нь цаанаа нэг учиртай …?

    Тэгвэл Авгай гэдэг үг юуг үгүүлнэ? “Ав хомрого” гэж та мэднэ. Ав буюу нийтийн, хомрого буюу агнах устгах гэсэн үг.

    Тэгвэл Авгай гэдэг үг ав авсан хойноо гай гэдэг үг биш, харин хүн төрөлхтний их, дээд гэсэн утгатай үг болж таарна. Хүний дээд эх хүн бөлгөө. Одоо манай буриад ар түмэн эмэгтэй хүнийг авгай гэж авгайлж хүндэтгэн дууддаг. Энэ нь эхийн эрхэт ёсны үед үүссэн үг бололтой.

    Зарим номны эхэнд “эрхэм хүндэт уншигч авгай танаа..” бас эрдэмтдийг авгай гэж дуудах ёс байдаг байна. Тэрхүү номыг эрдэм мэдлэгийн хойноос зүтгэгч нийгмийг хөтлөгч тийм л хүмүүс уншдаг бөгөөд тэдгээр хүмүүсийг хүндэтгэсэн хэллэг байх нь. Тиймээс биш хийх юмаа олж ядсан гэрийн авгай нарт зориулав гэсэн санаа биш болой.

    Мөн, Авгайлах гэж үг байдаг. энэ нь тухайн хүнийг хүндэтгэж байгаагийн илэрхийлэх хүндэтгэлийн үг. Тиймээс авсан хойноо гайлах гэдэг үг биш юм.

    Дүгнэлт.Тэгвэл Авгай гэдэг үг нийтийн, нийгмийн, хүний дээд хүнийг, хүндэтгэлтэй хүнийг дууддаг хэллэг байх юм. Хайрт хань нь нийгэм дэхи эмэгтэйчүүдээс хамгийн дээд хүн нь тул миний Авгай /миний хамгийн дээд хүн/ гэж дуудаж хүндэтгэдэг байна. хайртай ханиа, авгайлан дуудсан сайхан үгийг шууд утгаар ойлгож энэ сайхан үгийг эсрэгээр дууддаг болсон нь нэн харамсалтай.

    Дээр үгүүлсэнчлэн Авгайлах гэдэг үг нь хүндэтгэнэ гэсэн санааг агуулж байгаа нь авсан хойноо гайлахгэдэг үг биш гэдгийг дам гэрчилж байна.

    Авга, авир, авдар, авааль, авс, авхай, авьяас, авхаалж, аварга, аврах, автах, авцалдах, авлах, авлага, авсаархан,

    Гэх мэт үгүүдийг нэмж тайлбарлах нь илүүц бизээ.

     

    Ганболдын хүү Энх-Амар

    ?

    1. Нийслэлийн чимэг "Монгол ГЭР ГАРЦ"

      Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотын үзэмжийг чимэх, үндэсний хэв маягийг хадгалсан Монгол ГЭР ГАРЦ-ийг "Монторх" компаниас санаачлан хотын төв болон бусад томоохон уулзваруудад бүтээн байгуулахаар төлөвлөж байна. Энэхүү байгууламж нь нийс...
      Date2017.01.31 ByMөөг Views500
      Read More
    2. Ухаантай хүн л уучлалт гуйдаг юм

                Энэ хорвоо хайрлуулахыг хүлээсэн хүмүүсээр дүүрчээ. Миний хайрт хаа яваа юм бол гэж, ирээдүйд ямар нэгэн гайхалтай зүйл болно гэж хүлээнэ. Ийм мөрөөдөлд автан дундуур байдлаа мөрөөдлөөрөө нөхөн ганихаран үнэт цагаа үрэгч нар маш о...
      Date2017.01.27 ByСүрэн Views769
      Read More
    3. Аз жаргалын эрэлд

      АМЬДРАЛЫН МӨН ЧАНАР  Хаа сайгүй зөвхөн мөнгө, биет эд баялгийн төлөө л амьдарч буй хүмүүс зөндөө байна. Гэхдээ зарим нь, магадгүй ихэнх нь дотроо эд хөрөнгөнөөс илүү амьдралын утга учрыг эрэлхийлж буй. Учир нь мөнгө, эрх мэдэл бол сэтгэлийн...
      Date2017.01.26 ByСүрэн Views575
      Read More
    4. Феодалын хөрөнгийг хурааж болдоггүй юм.

        Феодалын хөрөнгийг хурааж болдоггүй юм.   -Эрдэнэтийн 49, ХХБ, нормаль болон Баярцогт офшоор- нэг. Хүний эсрэг “Ард түмэн” -Ард түмэн бөөн баяр аа. Эрдэнэтийн 49 хувийг ард түмэн бидэндээ эргүүлж авах юм байна.  Бас ард түмэн биднийгээ ба...
      Date2017.01.26 ByMөөг Views573
      Read More
    5. Х.Баянмөнх: Мөөеө бид хоёр чинь хамгаалдаг мэхтэй бөхчүүд

      Х.Баянмөнх: Мөөеө бид хоёр чинь хамгаалдаг мэхтэй бөхчүүд   Монгол Улсын дархан аварга, доктор Хорлоогийн Баянмөнх “Монгол бөхийн барилдааны ов, мэхийн чуулган судар” хэмээх гурван ботийг бүтээн туурвиж монгол түмнийхээ алган дээр тавьж бай...
      Date2017.01.25 ByMөөг Views468
      Read More
    6. Мундаг ээжүүдийн хийдэг үйлдэл бол...

                  Мундаг ээж гэдэг тодорхойлолт юун дээр оршиж байна вэ? Та юуг хийвэл хамгийн шилдэг ээж болох бол? Шилдэг болох байсан үгүй доорх хэдэн зүйлийг та заавал хийж хэвших хэрэгтэй шүү.   Хүүхэддээ байнга хэлэх хэрэгтэй үгс: 1. Хүү ми...
      Date2017.01.24 ByСүрэн Views630
      Read More
    7. Ажлаас гэнэт халагдах

      Ажлаас гэнэт халагдах O Ажил олгогч нь тодорхой үндэслэл шалтгаангүйгээр ажилчныг гэнэт халж болохгүй O Жирэмсэний амралт болон түүнээс хойшхи 30 хоног, хүүхдээ асрах амралт үйлдвэрийн ослоор эмчилгээ хийлгүүлж байгаа хугацаа болон түүнээс х...
      Date2017.01.19 ByҮйжонбуГАХДТ Views1838
      Read More
    8. Е9 визтэй холбоотой бүхий л зөвлөгөөг өгнөө

      Монгол Орчуулга зөвлөгөөний утас Е9 визтэй холбоотой бүхий л зөвлөгөөг өгнөө
      Date2017.01.05 ByҮйжонбуГАХДТ Views1404
      Read More
    9. Солонгос хэлний сургалт хичээллэнэ.

        Үйжонбү гадаад иргэдийн төвийн Солонгос хэлний сургалтын 1улирлын бүртгэлийг 2017.01.08 ны өдрийн 09цагаас эхлэн бүртгэх гэж байгаа тул хэл суралцах хүсэлтэй гэрээгээр ажиллагч Е- визтэй бол хэн ч бүртгүүлж болно.Мөн Янжу хот дахь сургалт...
      Date2017.01.04 ByҮйжонбуГАХДТ Views923
      Read More
    10. Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг баримтлуулаарай

        Солонгосын жижиг дунд үйлдвэр аж ахуйн нэгжүүдэд заавал баримтлах хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ. Солонгос хувилбарыг захирлууддаа үзүүлж , монгол хувилбарыг өөрсдөдөө хадгалаарай Бас түүнчлэн факсаар илгээх хүсэлт болон цахилгаан шууданг...
      Date2017.01.04 ByҮйжонбуГАХДТ Views1262
      Read More
    11. Чацаргана нь цорын ганц “байгалийн поливитаминт” ургамал

      \           Чаргана жимсгэний химийн бүрэлдэхүүн, биоидэвхит бодисын найрлагыг тодорхойлж, эмийн болон хүнсний үйлдвэр, гоо засал, хөрс, ус хамгаалал, цацраг идэвхит бодисыг шингээх зэрэгт өргөн ашиглах боллоо..Чацарганын үр жимсэнд тосны ха...
      Date2016.12.22 ByСүрэн Views1773
      Read More
    12. Жимс, ногооны химийн хортой бодисыг цэвэрлэх арга

                  Орчин үеийн газар тариаланг химийн бодисгүйгээр төсөөлшгүй. Химийн бодис нь ургамлыг элдэв хортон шавьж, өвчин, шарилж зэргээс хамгаална. Харин ургацыг элдэв зүйлээс хамгаалахад ашигласан хор нь хүний биед сайнаар нөлөөлөхгүй нь...
      Date2016.12.22 ByСүрэн Views990
      Read More
    13. Нүдний даралт ихсэх өвчин (Глауком)

                Хаалттай өнцөгт глаукомын үед нүдний өмнөд хэсэгт байрлах шингэн шүүрүүлэх хэсэг дарагдаж хаагдснаас нүднээс гадагшлах шингэний урсгалд саатал үүсч нүдний даралт ихэсдэг. Энэ үед нүдний доторх шингэн үүсэлтийг дарангуйлах эм ба ши...
      Date2016.12.22 ByСүрэн Views859
      Read More
    14. Ханиаднаас сэргийлэх сармисны ханд

                 Хүйтрээд ирэхээр гарцаагүй газар авдаг нэг зүйл бол ханиад, томуу зэрэг амьсгалын замын өвчин эмгэг. Өдөр богиносож, хүйтрэх, ажил ба сургуулийн ачаалал нэмэгдэх, утаа тортогны хэмжээ ихсэх зэргийг дагалдаад хүний дархлаа суларда...
      Date2016.12.22 ByСүрэн Views597
      Read More
    15. Жамц давсанд хүний биед зайлшгүй шаардлагатай эрдсүүд агуулагддаг

             Жамц давс нь эртний нууруудын булан тохойд үүсэж тунасан хуримтлалыг чулуун давс буюу жамц давс гэж нэрлэдэг. Жамц давс нь девон галавын үед буюу одоогоос 400 сая жилийн өмнө манай гаригт үүссэн гэж эрдэмтэд тогтоожээ.        Найрлаг...
      Date2016.12.22 ByСүрэн Views668
      Read More
    16. Шар тосны Ид шид

                 Монголчуудын эртнээс хэрэглэж ирсэн шар тос нь хүний биеийн эрүүл мэндэд маш сайнаар нөлөөлдөг. А, Е аминдэм, антиоксидантаар маш баялаг байдаг. Антиоксидант нь чөлөөт радикалтай тэмцэж, зүрх судас, дархлалын системд сайнаар нөлө...
      Date2016.12.22 ByСүрэн Views397
      Read More
    17. Бөөрний даралт гэж юу вэ?

                Бөөр бол хүний амин чухал хос эрхтэн юм. Биеийн жингийн 0.3 хувьтай тэнцэх ба 1 минутанд 1.2 литр цусыг шүүдэг. Өөрөөр хэлбэл бодисын солилцооны явц дахь бүх хортой бодисууд шээсээр дамжиж гардаг ба хэрэгтэй зүйлүүд нь цусандаа ор...
      Date2016.12.22 ByСүрэн Views373
      Read More
    18. E7

      Солонгост гэрээгээр он удаан жил ур чадвартай, гаршиж ажилласан ажилчдын хувьд хамгийн ихээр асууж анхаарал татдаг визний ангилалын талаарх мэдээллийг оруулахаар болов. Энэ бол шууд утгаараа мэргэшлийн бус Е9 визээр 4 жилээс дээш мэргэшиж г...
      Date2016.12.15 ByҮйжонбуГАХДТ Views1582
      Read More
    19. Авгай гэдэг үг нь ав авсан хойноо гай гэдэг утгатай үг биш

        Авгай гэдэг үг нь ав авсан хойноо гай гэдэг утгатай үг биш.! Нийтлэг ойлголт нь: “Ав, авсан хойноо гай”. Эртний хэллэгт:Абагай эм хүний хүндэтгэлийн нэр. Абугай эрдэмтэн хүнийг хүндэтгэн дуудах нэр.   Манай эрдэмтэд “ав авсан хойноо гай” ...
      Date2016.12.08 ByСүрэн Views1087
      Read More
    20. Эелдэг хүмүүсийн гайхширмаар 5 зуршил

              Зарим хүмүүс нийгмийн орчинд бусдаас илүү дуртай байдагт ямагт гайхдаг байлаа. Эсвэл яагаад ийм олон найз нөхөдтэй байж чаддаг гэдэг бодол. Энэ бүгд байгалаас заяасан авъяас биш. Зарим нэгэн нууц байгаа юм. Эелдэг харагдахыг хүсэж б...
      Date2016.12.05 ByСүрэн Views1354
      Read More
    Board Pagination Prev 1 ... 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 ... 20 Next
    / 20

         Радио Нийтлэл