Радио Нийтлэл

     SOCIAL - СОНИН ХАЧИН







  • (*.201.20.156) Уншсан 468 vote 0 Коммент 0
    ?

    Shortcut

    PrevӨмнөх Бичлэг

    NextДараах Бичлэг

    Larger Font Smaller Font Дээш Доош Go comment Хэвлэх
    ?

    Shortcut

    PrevӨмнөх Бичлэг

    NextДараах Бичлэг

    Larger Font Smaller Font Дээш Доош Go comment Хэвлэх

    Х.Баянмөнх: Мөөеө бид хоёр чинь хамгаалдаг мэхтэй бөхчүүд

     

    Монгол Улсын дархан аварга, доктор Хорлоогийн Баянмөнх “Монгол бөхийн барилдааны ов, мэхийн чуулган судар” хэмээх гурван ботийг бүтээн туурвиж монгол түмнийхээ алган дээр тавьж байна. Монгол бөхийн мэхний их судрыг бүтээсэн эрхэмтэй хөөрөлдлөө.


    -Та монгол бөхийн мэхийн талаар мундаг судар бүтээж. Энэ гурван ботид чухам хэдэн мэхийн хувилбар багтав?

    -“Монгол бөхийн барилдааны ов, мэхийн чуулган судар” хэмээх энэ гурван ботийг бүтээхийн тулд би амьдралынхаа дөч гаруй жилийг зориуллаа. 1971 онд Улсын багшийн дээд сургууль төгсөхдөө л энэ сэдвийг сонгож авсан юм. Энэ хугацаанд бас боловсролын докторын зэрэг хамгааллаа. Ингэж судалсаар монгол бөхийн 725 мэх байдаг юм байна гэдгийг тогтоолоо. Найман анги болгон, бүх шаардлагатай зургийг авахуулж гүйцээлээ. Энэ гурван ботид монгол бөхийн бүх мэх багтсан. Монгол бөхийн мэхийн тухай мянга шахам жилийн судалгаа байна. Арван гуравдугаар зууны Бэлгүтэй, Бүри бөх хоёрын зургийг “Монголын нууц товчоон”-оос эш татаж бүтээлгэн, гурван ботийн анхны дэвтрийн нүүрийг чимлээ.

    -“Монголын нууц товчоон”-д “Улсын бөх Бүри бөх” гээд гардаг даа?

    -“Улсын бөх Бүри” гэдэг чинь одоогоор улсын дархан аварга гэсэн үг шүү дээ. Тэр Бүри бөх ийм мэх хийдэг байсан гэснээс улбаалж түүнээс хойших бүх мэхийг багтаасан. Энэ 725 мэхээс цааш үсрээ л гурав, таван мэх л нэмэгдэхээс хэтрэхгүй.

    -Таны хувьд монгол төрийнхөө наадамд арав түрүүлсэн их аварга хүн. Монгол бөхийн мэхний үлгэр дуурайл болсон хэн таны хувьд хэн байв?

    -Гонжоон зааны гучин гурван сүлжээ мэх гэж домог яриа байдаг байсан. Монгол Улсын арслан Ванчинхүү маш олон сайхан угсраа мэхтэй хүн байсан гэж байгаа. Тэрний зургийг аваад, биччихсэн түүх одоогоор алга. Энэ мэхний номыг хийхэд өөрөө ямар бөхөөр ямар нэгэн амжилт гаргаагүй, үр хүүхдэдээ дэг сургууль заагаагүй хүн хийчихнэ гэхэд бас их хүнд. Тийм учраас энэ хүнд хөдөлмөрийг би л хийх ёстой гэсэн үүргийг өөртөө өгөөд хийсэн юм. Миний хүндэлж хайрладаг бөхчүүдээс Бээжин аварга олон сайхан мэхтэй хүн байлаа. Дархан аварга Агваансамдангийн Сүхбат олон сайхан мэхтэйг Монголын ард түмэн надаар хэлүүлэлтгүй мэднэ.

    -Танай хүргэн хүн дээ?

    -Сүхбат чинь миний шавь байхгүй юу. Монгол бөхийн манлай мэх гэдгийг наад хүн чинь үүсгэсэн юм. Ерэн дөрвөн оны Ардын хувьсгалын ойн долоогийн даваанд Пунцагийн Сүхбат, Гантогтох хоёрын барилдсан барилдааны мэх бас л сайхан болсон. Энэ бол монгол бөхийн хариу мэх байсан. Арван дөрвөн вариант дамжсан мэх байлаа. Энэ мэхний зураг хөрөг харин энэ номд орсон шүү.

    -Мэх бол бөхийн нэг ёсны амжилт гаргах зэвсэг. Та чухам хэдэн мэх ашигладаг байв?

    -Мэх болгоныг мэдэж байх нь бөх хүний үүрэг. Тэрнээс мэх болгоныг гүйцээж хийнэ гэдэг үлгэр. Нэг мэхийг нэг хүн насандаа ч хийж сурахгүй. Тийм учраас би зүүн хөл авдаг, халз хутгадаг хоёр мэхтэй, энэ мэхэндээ долоо найман варианттай л байсан. Хүн барьцаа хамгаалж чадахгүй байвал суйлаад хаячихна, дугтраад хаячихна, тойгдоод хаячихна. Миний хувьд цэрвүү барьц, барьц гэсэн хоёр л мэхтэй хүн.

    -Монгол Улсын дархан аварга Жигжидийн Мөнхбат та хоёр бол “Үнээ саалгадаггүй хоёр Мөнх” гээд домог болсон хоёр шүү дээ. Та Мөнхбат аваргын эсрэг мэх боловсруулж л байсан байж таараа даа?

    -Бид хоёр өрсөлдөгч юм чинь тийм мэхний тактик байлгүй яахав. Бид хоёр хоёулаа пассивный бөхчүүд шүү дээ.

    -Пассивный гэдэг чинь хамгаалдаг гэсэн үг үү?

    -Хамгаалдаг хоёр бөх. Хүний мэхийг дутуу хийлгэж, үлдсэн нөхцөлд хаядаг тийм аргатай хүмүүс. Тийм учраас удаад байдаг байхгүй юу. Тэрнээс тийм их айхтар мэхийн зөрчилдөөн байхгүй шүү. Нэг аюул нь ямар ч бөх бид хоёрт дутуу мэх хийж болдоггүй юм. Хүн дутуу мэх хийлээ л бол тэрэнд нь асаа л мэхээ гүйцээж, дахиад тэр хүн мэх хийх ч аргагүй, унахаас өөр аргагүй байдалд л оруулдаг хоёр байхгүй юу. Ийм л нэг аргатай хоёр байхгүй юу, бид хоёр.

    -Монгол Улсын дархан аварга Бадмаанямбуугийн Бат-Эрдэнэ ид барилдаж байх үедээ учраагаа барьцаар баглаад байдаг байсан даа. Энэ мэхэнд орох уу?

    -Тэр барьц мэхэнд орно л доо. Тэгэхдээ жаахан болхидуухан л арга л даа. Тэрнээс чинь болж хаялцах барьц гээч юм гарч ирлээ шүү дээ. Хүн хүний хаялцах арга өөр. Зарим нь унахгүй байж байгаад хаяя гэсэн тактиктай боллоо шүү дээ.

    -Олон сайхан мэхтэй бөхчүүд гэвэл Ванчинхүү арслан гээд та нэр дурдлаа. Одоо үеийн залуусаас танд харж явдаг бөх байна уу?

    -Байна аа байна. Улсын харцага Баасанхүү байна шүү дээ. Баасанхүү харцага юу л таарна, тэр мэхийг хийнэ. Одоо бөхчүүд мэх хийхээс аргагүй болсон, цаг хугацаанд шахагдаад. Миний энэ ном гарлаа. Ном уншсан бөхчүүд “замбараагүй” их гоё мэхүүдийг хийж эхэлнэ. Монгол бөхийн хувьд урьд өмнө ийм сурах бичиг байгаагүй, харьцуулах юм байхгүй байсан хүмүүс энэ номыг харчихсан байхад, нэг хүн нэг мэх сурчихсан байхад л баллана.

    -Нээрээ л тэгэх байх даа. Ушу, кекүшенку карате гэхэд л зурагт сурах бичгүүдээр сураад явчихдаг юм чинь?

    -Тийм шүү дээ. Энэ ном чинь шууд багш юм чинь. Заавал би очоод заагаад байхгүй, бүх мэхийг заагаад, сануулж зөвлөчихсөн байгаа юм чинь. Монгол бөхийн 725 мэхээс гадна чөлөөт бөхийн олимпод хэрэглэж болох 102 мэхийг бас оруулсан.

    -Бөхийн төрлүүд хэд хэдэн мэхтэй байдаг юм бол. Та судалж үзэв үү?

    -Тэр бүхнийг судалсан хүн цөөхөн л дөө. Сумог 82 мэхтэй гэж зарладаг. Бусад төрлүүд далан нэг, далан гурав гэж судалдаг.

    -Тэгэхээр таны ном чинь бүр арав дахин илүү мэхтэй болоод явчихав аа?

    -Хамгийн наад талдаа л арав дахин илүү. Манай үндэсний бөх чинь босоо барилдааан шүү дээ. Хэвтээ барилдаануудын мэхийг нэмбэл явж өгнө. 725 мэхтэй барилдаан гэдэг Гиннессийн номд л бичигдэнэ л дээ, өөр ямар ч арга байхгүй. Монголын ард түмэн гэдэг чинь ямар гайхамшигтай оюун ухаантай вэ гэдгийг энэ номууд батална.

    -Өмнөд Монголын хөл нь хөлтэйгөө, гар нь гартайгаа барилддаг бөхийн мэхийг судалж оруулав уу?

    -Би тэрийг судлаагүй ээ. Монгол бөхийн барилдааны өчүүхэн нэг хэсэг шүү дээ. Гар гартайгаа, хөл хөлтэйгөө гэдэг чинь хавсарч цохих, өхийлдөх гээд хэдхэн мэхэнд л эргэлдэнэ.

    -Таны ном мэхнээс гадна овоор овоглогдсон байх юм?

    -Ов байлгүй яах вэ. Ов мэх гэдэг чинь өөрөө хэлбэл ухаан, суу заль, овсгоо, цовоо сэргэлэн, хийморилог байдал бүгд багтана. Мэх гэдэг нь арга шүү дээ. Ов гэдэг чинь маш шинэ юмыг сэддэг гэсэн үг шүү дээ.

    -Мөөеө аварга залуудаа ам мэх хийдэг байсан гэдэг. Энэ яг ямар мэхэнд орох бол?

    -Ам мэх монгол бөхөд их байдаг.

    -Та тийм мэх хийж байв уу?

    -Би тийм мэх хийж байгаагүй ээ. Тэгэхдээ ам мэхэнд хүн итгэх номгүй юм байгаа юм шүү. Ам мэх энэ тэр гээд ярих гээд тэгэнгүүт “Чи битгий донгос” гээд далбаанаас нь дугтраад л, хонгодоод тавьдаг юм. Ярих юм бол тэр хүнтэй яриад л байна шүү дээ. Тийм учраас ярьж л болдоггүй юм. Монгол Улсын арслан Чүлтэмсүрэн гэж байсан юм. Тэр хүн их овсгоотой, сэргэлэн хүн л дээ.

    Тэр хүн “Бууж өгөхгүй ч гэсэн эхэлж ам мэх хийх ёстой байдаг юм” гэдэг байсан. “Аварга аа, би давчих уу” гэчихэд хүний сэтгэл санаанд их саад хийдэг гэнэ ээ.

    Үргэлжлэл бий

    Эх сурвалж: Өдрийн сонин
    ?

    1. Нийслэлийн чимэг "Монгол ГЭР ГАРЦ"

      Монгол улсын нийслэл Улаанбаатар хотын үзэмжийг чимэх, үндэсний хэв маягийг хадгалсан Монгол ГЭР ГАРЦ-ийг "Монторх" компаниас санаачлан хотын төв болон бусад томоохон уулзваруудад бүтээн байгуулахаар төлөвлөж байна. Энэхүү байгууламж нь нийс...
      Date2017.01.31 ByMөөг Views498
      Read More
    2. Ухаантай хүн л уучлалт гуйдаг юм

                Энэ хорвоо хайрлуулахыг хүлээсэн хүмүүсээр дүүрчээ. Миний хайрт хаа яваа юм бол гэж, ирээдүйд ямар нэгэн гайхалтай зүйл болно гэж хүлээнэ. Ийм мөрөөдөлд автан дундуур байдлаа мөрөөдлөөрөө нөхөн ганихаран үнэт цагаа үрэгч нар маш о...
      Date2017.01.27 ByСүрэн Views768
      Read More
    3. Аз жаргалын эрэлд

      АМЬДРАЛЫН МӨН ЧАНАР  Хаа сайгүй зөвхөн мөнгө, биет эд баялгийн төлөө л амьдарч буй хүмүүс зөндөө байна. Гэхдээ зарим нь, магадгүй ихэнх нь дотроо эд хөрөнгөнөөс илүү амьдралын утга учрыг эрэлхийлж буй. Учир нь мөнгө, эрх мэдэл бол сэтгэлийн...
      Date2017.01.26 ByСүрэн Views573
      Read More
    4. Феодалын хөрөнгийг хурааж болдоггүй юм.

        Феодалын хөрөнгийг хурааж болдоггүй юм.   -Эрдэнэтийн 49, ХХБ, нормаль болон Баярцогт офшоор- нэг. Хүний эсрэг “Ард түмэн” -Ард түмэн бөөн баяр аа. Эрдэнэтийн 49 хувийг ард түмэн бидэндээ эргүүлж авах юм байна.  Бас ард түмэн биднийгээ ба...
      Date2017.01.26 ByMөөг Views572
      Read More
    5. Х.Баянмөнх: Мөөеө бид хоёр чинь хамгаалдаг мэхтэй бөхчүүд

      Х.Баянмөнх: Мөөеө бид хоёр чинь хамгаалдаг мэхтэй бөхчүүд   Монгол Улсын дархан аварга, доктор Хорлоогийн Баянмөнх “Монгол бөхийн барилдааны ов, мэхийн чуулган судар” хэмээх гурван ботийг бүтээн туурвиж монгол түмнийхээ алган дээр тавьж бай...
      Date2017.01.25 ByMөөг Views468
      Read More
    6. Мундаг ээжүүдийн хийдэг үйлдэл бол...

                  Мундаг ээж гэдэг тодорхойлолт юун дээр оршиж байна вэ? Та юуг хийвэл хамгийн шилдэг ээж болох бол? Шилдэг болох байсан үгүй доорх хэдэн зүйлийг та заавал хийж хэвших хэрэгтэй шүү.   Хүүхэддээ байнга хэлэх хэрэгтэй үгс: 1. Хүү ми...
      Date2017.01.24 ByСүрэн Views626
      Read More
    7. Ажлаас гэнэт халагдах

      Ажлаас гэнэт халагдах O Ажил олгогч нь тодорхой үндэслэл шалтгаангүйгээр ажилчныг гэнэт халж болохгүй O Жирэмсэний амралт болон түүнээс хойшхи 30 хоног, хүүхдээ асрах амралт үйлдвэрийн ослоор эмчилгээ хийлгүүлж байгаа хугацаа болон түүнээс х...
      Date2017.01.19 ByҮйжонбуГАХДТ Views1792
      Read More
    8. Е9 визтэй холбоотой бүхий л зөвлөгөөг өгнөө

      Монгол Орчуулга зөвлөгөөний утас Е9 визтэй холбоотой бүхий л зөвлөгөөг өгнөө
      Date2017.01.05 ByҮйжонбуГАХДТ Views1404
      Read More
    9. Солонгос хэлний сургалт хичээллэнэ.

        Үйжонбү гадаад иргэдийн төвийн Солонгос хэлний сургалтын 1улирлын бүртгэлийг 2017.01.08 ны өдрийн 09цагаас эхлэн бүртгэх гэж байгаа тул хэл суралцах хүсэлтэй гэрээгээр ажиллагч Е- визтэй бол хэн ч бүртгүүлж болно.Мөн Янжу хот дахь сургалт...
      Date2017.01.04 ByҮйжонбуГАХДТ Views923
      Read More
    10. Хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг баримтлуулаарай

        Солонгосын жижиг дунд үйлдвэр аж ахуйн нэгжүүдэд заавал баримтлах хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээ. Солонгос хувилбарыг захирлууддаа үзүүлж , монгол хувилбарыг өөрсдөдөө хадгалаарай Бас түүнчлэн факсаар илгээх хүсэлт болон цахилгаан шууданг...
      Date2017.01.04 ByҮйжонбуГАХДТ Views1262
      Read More
    11. Чацаргана нь цорын ганц “байгалийн поливитаминт” ургамал

      \           Чаргана жимсгэний химийн бүрэлдэхүүн, биоидэвхит бодисын найрлагыг тодорхойлж, эмийн болон хүнсний үйлдвэр, гоо засал, хөрс, ус хамгаалал, цацраг идэвхит бодисыг шингээх зэрэгт өргөн ашиглах боллоо..Чацарганын үр жимсэнд тосны ха...
      Date2016.12.22 ByСүрэн Views1768
      Read More
    12. Жимс, ногооны химийн хортой бодисыг цэвэрлэх арга

                  Орчин үеийн газар тариаланг химийн бодисгүйгээр төсөөлшгүй. Химийн бодис нь ургамлыг элдэв хортон шавьж, өвчин, шарилж зэргээс хамгаална. Харин ургацыг элдэв зүйлээс хамгаалахад ашигласан хор нь хүний биед сайнаар нөлөөлөхгүй нь...
      Date2016.12.22 ByСүрэн Views987
      Read More
    13. Нүдний даралт ихсэх өвчин (Глауком)

                Хаалттай өнцөгт глаукомын үед нүдний өмнөд хэсэгт байрлах шингэн шүүрүүлэх хэсэг дарагдаж хаагдснаас нүднээс гадагшлах шингэний урсгалд саатал үүсч нүдний даралт ихэсдэг. Энэ үед нүдний доторх шингэн үүсэлтийг дарангуйлах эм ба ши...
      Date2016.12.22 ByСүрэн Views851
      Read More
    14. Ханиаднаас сэргийлэх сармисны ханд

                 Хүйтрээд ирэхээр гарцаагүй газар авдаг нэг зүйл бол ханиад, томуу зэрэг амьсгалын замын өвчин эмгэг. Өдөр богиносож, хүйтрэх, ажил ба сургуулийн ачаалал нэмэгдэх, утаа тортогны хэмжээ ихсэх зэргийг дагалдаад хүний дархлаа суларда...
      Date2016.12.22 ByСүрэн Views597
      Read More
    15. Жамц давсанд хүний биед зайлшгүй шаардлагатай эрдсүүд агуулагддаг

             Жамц давс нь эртний нууруудын булан тохойд үүсэж тунасан хуримтлалыг чулуун давс буюу жамц давс гэж нэрлэдэг. Жамц давс нь девон галавын үед буюу одоогоос 400 сая жилийн өмнө манай гаригт үүссэн гэж эрдэмтэд тогтоожээ.        Найрлаг...
      Date2016.12.22 ByСүрэн Views661
      Read More
    16. Шар тосны Ид шид

                 Монголчуудын эртнээс хэрэглэж ирсэн шар тос нь хүний биеийн эрүүл мэндэд маш сайнаар нөлөөлдөг. А, Е аминдэм, антиоксидантаар маш баялаг байдаг. Антиоксидант нь чөлөөт радикалтай тэмцэж, зүрх судас, дархлалын системд сайнаар нөлө...
      Date2016.12.22 ByСүрэн Views393
      Read More
    17. Бөөрний даралт гэж юу вэ?

                Бөөр бол хүний амин чухал хос эрхтэн юм. Биеийн жингийн 0.3 хувьтай тэнцэх ба 1 минутанд 1.2 литр цусыг шүүдэг. Өөрөөр хэлбэл бодисын солилцооны явц дахь бүх хортой бодисууд шээсээр дамжиж гардаг ба хэрэгтэй зүйлүүд нь цусандаа ор...
      Date2016.12.22 ByСүрэн Views370
      Read More
    18. E7

      Солонгост гэрээгээр он удаан жил ур чадвартай, гаршиж ажилласан ажилчдын хувьд хамгийн ихээр асууж анхаарал татдаг визний ангилалын талаарх мэдээллийг оруулахаар болов. Энэ бол шууд утгаараа мэргэшлийн бус Е9 визээр 4 жилээс дээш мэргэшиж г...
      Date2016.12.15 ByҮйжонбуГАХДТ Views1580
      Read More
    19. Авгай гэдэг үг нь ав авсан хойноо гай гэдэг утгатай үг биш

        Авгай гэдэг үг нь ав авсан хойноо гай гэдэг утгатай үг биш.! Нийтлэг ойлголт нь: “Ав, авсан хойноо гай”. Эртний хэллэгт:Абагай эм хүний хүндэтгэлийн нэр. Абугай эрдэмтэн хүнийг хүндэтгэн дуудах нэр.   Манай эрдэмтэд “ав авсан хойноо гай” ...
      Date2016.12.08 ByСүрэн Views1084
      Read More
    20. Эелдэг хүмүүсийн гайхширмаар 5 зуршил

              Зарим хүмүүс нийгмийн орчинд бусдаас илүү дуртай байдагт ямагт гайхдаг байлаа. Эсвэл яагаад ийм олон найз нөхөдтэй байж чаддаг гэдэг бодол. Энэ бүгд байгалаас заяасан авъяас биш. Зарим нэгэн нууц байгаа юм. Эелдэг харагдахыг хүсэж б...
      Date2016.12.05 ByСүрэн Views1353
      Read More
    Board Pagination Prev 1 ... 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 ... 20 Next
    / 20

         Радио Нийтлэл

         SOCIAL - СОНИН ХАЧИН