Өнөөдөр бид урьд нь “Би хэрхэн ажилладаг вэ?” ярилцлагад орж байгаагүй хуулийн салбарынхнаас, тэр дундаа хуулийн их сургуулийн удирдах ажилтныг урилаа. Тэр бол Монголын ууган 5 хувийн их дээд сургуулийн нэг, хуулийн чиглэлээр дагнасан анхны сургууль “Шихихутуг”-ийн залуухан дэд захирал Л.Дэжидмаа юм. МУИС-ийн Гадаад хэл, соёлын сургуулийг Герман хэлний багш, орчуулагч, ХБНГУ-ын Боннын Их Сургуулийн Хууль зүйн сургуульд суралцаж, МУИС-ийн Хууль зүйн сургуулийг төгссөн тэрээр Германы Олон Улсын Хамтын Ажиллагааны Нийгэмлэгийн (GIZ) "Эдийн засгийн тогтвортой хөгжлийн эрх зүйн орчинг баталгаажуулах төсөл”-д ажиллаж байгаад өнгөрсөн жилээс Шихихутуг Их Сургуулийн дэд захирлаар ажиллах болжээ. Хуулийн засаглал бүхий эрхзүйт төрийг бататган бий болгох учиртай хуульчдыг бэлтгэн гаргадаг, хуулийн салбарын шилдэг их сургуулиудын нэгийг Л.Дэжидмаа захирал ямар арга барил, бодлого стратегиар удирдаж байгаатай нь танилцсанаа уншигч та бүхэнтэй хуваалцаж байна.

Байршил: Монгол, Улаанбаатар
Одоо эрхэлж буй ажил, албан тушаал: Хуульч, Шихихутуг Их Сургуулийн дэд захирал
Таны ажлын арга барилыг цөөн үгээр тодорхойлбол: Судалгаатай, төлөвлөлттэй хэрэгжүүлэх
Хэрэглэдэг гар утас: Asus Zenfone 2
Хэрэглэдэг компьютер: Lenovo Yoga
Сошиал хуудсууд: @dejidmaa (твиттер), Dejidmaa Lundeejantsan (фэйсбүүк)

ТАНЫ АЖЛЫН ОНЦЛОХ АРГА БАРИЛ?

Судалгаатай, төлөвлөлттэй хэрэгжүүлэх гэж хэлж болох байх. Нөхцөл байдлыг судлаад, боломжуудыг урьдчилан харж, сайн төлөвлөхийг эрмэлздэг. Төлөвлөнө гэдэг нь зүгээр л хугацаа зоогоод орхих биш, давхар байгаа нөөцүүдээ хуваарилбал илүү үр дүнтэй байдаг. Жишээ нь энэ ажлыг хийхэд санхүүгийн нөөц, боловсон хүчний нөөц хэр билээ гэдгээ уялдуулахыг хичээдэг. Ингээд хэрэгжүүлэх үедээ аль болох ажлаа жижиг хэсгүүдэд хувааж, тухайн ажлаа хийж хэрэгжүүлж буй хугацаанд нь мониторинг хийж явдаг. Энэ арга барилыг би өмнөх ажил болох Германы Олон Улсын Хамтын Ажиллагааны Нийгэмлэгийн (GIZ) "Эдийн засгийн тогтвортой хөгжлийн эрх зүйн орчинг баталгаажуулах төсөл"-ийн багт менежерээр ажиллаж байхдаа төлөвшүүлж хөгжүүлсэн юм байна. Судалгаанд суурилж хийсэн ажил үр дүнд хүрдэг. Хийх ажлын болон хэрэгжүүлж байгаа ажлууд дээр манай сургуулийн судалгааны хүрээлэн голлон ажилладаг, дэргэдээ мэргэжлийн судалгааны багтай байна гэдэг том давуу тал болдог.

ТА ХАМГИЙН ИХ АШИГЛАДАГ, АШИГЛАХ ДУРТАЙ АППЛИКЭЙШН, ПРОГРАМ, АЖЛЫН ХЭРЭГСЛЭЭСЭЭ НЭРЛЭНЭ ҮҮ?

Дийлэнх ажлаа и-мэйлээр л явуулна даа. Мөн EdX, Coursera-ийн хичээлүүдийг сүүлийн үед нэлээд үзэж байгаа. Дэлхийн топ сургуулиудын хичээлийг аль ч насны ямар ч хүн үзэх боломжтой, тэдэнд томоохон боломжийг олгодог нь таалагддаг. Мөн давхар сургууль дээрээ эдгээр хичээлийг ашиглах зорилготой. За тэгээд чат аппууд, нийгмийн сүлжээнүүдийг бол мэдээж ашиглана. Мөн iBook, Cambridge dictionary, подкастуудыг дурдаж болно.

ТА АЖЛЫН ӨРӨӨ, АЖЛЫН ОРЧНОО ДҮРСЭЛНЭ ҮҮ?

ЦАГ ХЭМНЭХ ХАМГИЙН САЙН АРГА ТАНЬ ЮУ ВЭ?

Орчин цагт мэдээлэл гэдэг маш чухал болсон. Зөв мэдээллийг зөв газраас нь хурдан олж чаддаг бол цаг хэмнэнэ. Миний хувьд хэрэгтэй чухал мэдээллийг тухайн чиглэлээр мэргэшсэн найз нөхөд, танилуудын хүрээллээс голдуу олж авдаг. Мөн сэдвийн дагуух нийтлэл, шүүмж, хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн тоймыг харна. Нийтийн сүлжээ хөгжсөн энэ үед машинд явж байхдаа Facebook-ийн группүүдээс хүртэл мэдээлэл авч болж байна. Энэ нь цагийг хэмнэдэг. Мэдээж эх сурвалжаа цензуртэй авч үздэг ч олон талын үзэл баримтлалыг богино хугацаанд товчхон харахыг хүсдэг.

ТА ХИЙХ АЖЛЫН ЖАГСААЛТАА ЮУН ДЭЭР, ЯАЖ ХӨТӨЛДӨГ ВЭ? 

Гар утасны календарь болон ширээний календарь дээрээ тэмдэглэнэ. Бас дэвтэртээ бичнэ. Хийх ажлынхаа жагсаалтаа өглөө гаргаад орой нь юу хийснээ шалгадаг. Миний хувьд ажлуудаа улирлаар төлөвлөж, сарууд руугаа хуваах нь илүү оновчтой байдаг шүү.

ТА ЯМАР ЗҮЙЛСИЙГ ХИЙХДЭЭ ГАРГУУД ВЭ?

Асуудал шийдвэрлэх болон харилцах ур чадвар. Миний хувьд хүмүүстэй аливаа сэдвээр ярилцахдаа ямар ч байсан тодорхой шийдвэрт хүрч чаддаг. Энгийнээр тайлбарлахад хэл амаа их сайн ололцдог. Бусдыг сонсож чаддаг юм шиг байгаа юм. Яагаад тэгж боддог гэхээр ар гэрийнхэн, ажлынхан маань надтай янз бүрийн асуудлын талаар нээлттэй байж, ний нуугүй ярилцаж зөвлөлддөг. Ажилтнууд болоод оюутнууд маань ямар ч асуудлын талаар ярилцахаар миний өрөөнд ороход үүд хаалга үргэлж нээлттэй, хэн хэн маань учир зүйгээ ойлголцоод, үр дүнтэй шийдвэрт хүрээд гарч ирдэг гэж хэлж болно.

ТАНЫ ХИЙЖ БУЙ АЖЛЫН ОНЦЛОГ НЬ ЮУ ВЭ? ЭЕРЭГ САЙН БА ХЭЦҮҮ БЭРХШЭЭЛТЭЙ ТАЛУУД?

Их сургууль удирдаж ажиллана гэдэг өндөр хариуцлагатай ажил. "Нийгмийн эмч" гэгддэг хуульч мэргэжилтнүүдийг бэлдэж байгаагаараа нийгмийнхээ өмнө хариуцлага хүлээнэ, мөн манайхыг сонгоод орж ирж буй залуусын өмнө хариуцлага хүлээнэ. Олон хүний хувь заяаг шийднэ гэсэн үг шүү дээ. Тиймээс бид хуулийн чиглэлээрээ дагнан, салбарынхаа тэргүүлэх сургуулиудын нэг байж, эдгээр залуусыг амжилттай сургаж төгсгөн чанартай хуульчдыг бэлддэгээрээ бахархдаг. Нийгэмд томоохон капиталыг бий болгож байгаа хэрэг шүү дээ. Статистикаас үзэхэд манай төгсөгчид төрийн албаны шалгалтад тэнцсэн үзүүлэлтээр НЭГТ жагсдаг, хуульчийн сонгон шалгаруулалтад ч мөн тогтмол эхний байруудад орж байдаг шүү. Өдгөө төгсөгчид маань төрөл бүрийн салбарт ажиллаж байна, төрийн болон хувийн хэвшлийн байгууллагуудад өндөр албан тушаал хашиж байна. Миний хувьд хуулийн салбарт ажиллаж, жаргал зовлонг нь мэдэрч байгаад, боловсролын байгууллагад орж ирсэн тул сургууль төгсөөд залууст ямар асуудал тулгардаг, ямар чадваруудыг нь илүү хөгжүүлэх ёстойг сайн мэддэг, энэ маань давуу тал болдог.

Нөгөө талаас хүндрэл бэрхшээлүүд мэдээж тулгарна. Гэхдээ тэр болгон давах л ёстой сорилтууд гэж хардаг. Хувь хүнийхээ хувьд сурах зүйл их, менежментийн тал дээр мэдлэг туршлагаа нэмэгдүүлэх ёстой. Миний хувьд сургуулийнхаа сургалтыг гадны жишигт нийцүүлэхийн төлөө явна. Энэ ажлаа аваад хамгийн түрүүнд би Монголынхоо боловсролын тогтолцоог судалж, гадны тогтолцоонуудтай харьцуулж үзсэн. Үүнээс нэг ажигласан зүйл бол хууль зүйн боловсролын чиглэлд холбогдох төрийн байгууллагууд яамд, мэргэжлийн холбоод нь уялдаа холбоогоо сайжруулж, үйл ажиллагаагаа давхардуулахгүй, хоосон зай үлдээхгүй байхад анхаарах хэрэгтэй шиг санагдсан.

ТА ЯГ ОДОО ЮУН ДЭЭР ТӨВЛӨРӨН АЖИЛЛАЖ БАЙНА ВЭ?

Өнөө өглөө би маш баяртай мэдээ сонсоод сууж байна. БСШУСЯ-наас манай сургуульд докторын сургалт эрхлэх зөвшөөрлийг өгсөн гэдгээ албан ёсоор мэдэгдсэн. Ингээд бид ирэх намраас докторын сургалтаа эхлүүлэх болоод байна. Өөрөөр хэлбэл хамгийн дээд түвшний их сургууль болон хүлээн зөвшөөрөгдөж байна гэсэн үг. Бид докторын сургалт эрхлэхэд урт хугацаанд бүрэн бэлтгэгдсэн. Манай багшлах бүрэлдэхүүнд шилдэг эрдэмтэд байгаагийн дээр манай судалгааны хүрээлэн бэхэжсэн. Сургууль маань хөтөлбөрийн хувьд ийн өргөжин тэлж байгаагийн дээр байшин барилга маань ч нэмэгдэх ажил хийгдэж байна. Бид тавдугаар хороололд хичээлийн 2-р байраа ид барьж байна. 2018-2019 оны хичээлийн жил эхлэхэд ашиглалтанд орчихсон байх юм.

Мөн одоо яг элсэлт явагдаж байна. Хэдхэн хоногийн өмнө ЭЕШ-ын дүн гарч оюутнууд их дээд сургуулиудад бүртгүүлж байна. Манайх энэ жил бакалаврын хөтөлбөртөө 200 гаруй оюутан авна. Шихихутуг их сургуулийн бас нэгэн онцлог бол бид өнгөрсөн хугацаанд тооны араас биш чанарын хойноос л явж ирсэн. Өнгөрсөн 26 жилийн түүхэнд бид 900 гаруй хуульчийг бэлдэж гаргасан байдаг. Төгсөгчдөөс судалгаа авахад 80 хувь нь мэргэжлээрээ ажиллаж байгаа дүн гардаг. Миний хувьд 2017 - 2018 оны эрхзүйн бакалаврын хөтөлбөртөө оюутнуудыг IELTS-ийн 6.5 оноотой төгсгөх бодлого нэмж оруулж байгаа. Орчин цагт англи хэлний мэдлэг ус агаар шиг хэрэгтэй болсон үед бид стандарт хөтөлбөрөө л бариад урсгалаараа яваад байж болохгүй. Энэ зэргийн хэлний мэдлэгтэй төгсөхөд залуу мэргэжилтнүүдэд маш том боломж нээгдэнэ.

Миний багаараа төвлөрч ажиллаж байгаа бас нэг чухал ажил бол Шихихутуг Их Сургуулийн ээлжит байгууллагын магадлан итгэмжлэл. Дээд боловсролын байгууллагын чанар, үйл ажиллагааг мэргэжлийн хөндлөнгийн байгууллагаас таван жил тутамд баталгаажуулдаг энэ магадлан итгэмжлэлийг манай сургууль Монголд анх нэвтэрсэн 2001 оноос хойш цаг тухайд нь хийлгэж байсан, хөтөлбөрүүд маань ч мөн бүгд магадлан итгэмжлэгдсэн. Энэ жил манай сургууль Боловсролын Магадлан Итгэмжлэх Үндэсний Зөвлөл болон ХБНГУ-д байршилтай олон улсын магадлан итгэмжлэлийн ASEEN байгууллагын хамтарсан магадлан итгэмжлэх үйл ажиллагааг эхлүүлээд явж байна. Ингэснээр олон улсын түвшинд хүрэхэд нэг алхам ойртоно.

ТАНЫ БОДЛООР ХУУЛЬЧ ХҮНД БАЙХ ЁСТОЙ ХАМГИЙН ГОЛ ЧАНАРУУД?

Хуульч хүн өөрийн гэсэн үнэт зүйлтэй байх ёстой. Өөрөөр хэлбэл шударга, хууль дээдлэх зарчимтай байх нь хамгийн чухал. Мөн хэдий хуулинд захирагдах боловч хүн гэдгээ умартаж болохгүй. "Нийгмийн эмч" гэгдэж буй хүн шүү дээ. Яахав жишээ нь өмгөөлөгч хүн хөлс авч хуулийн үйлчилгээ үзүүлдэг ч тэглээ гээд зарчимгүй, ёс зүйгүй байж болохгүй гэсэн үг. Энэ чанаруудыг агуулсан хүнийг сайн хуульч гэх байх. Тэрнээс хуулийн хийдэл цоорхойг ашигласнаар нь сайн хуульч болохгүй.

ТА АЖИЛЛАЖ БАЙХ ҮЕДЭЭ ХӨГЖИМ СОНСДОГ УУ? ЯМАР ХӨГЖИМ ТАНЫГ ЭРЧ ХҮЧТЭЙ БОЛГОДОГ ВЭ? 

Ажиллаж байхдаа бус, машинд юм уу амарч байхдаа, алжаал тайлах гэж хөгжим сонсдог. Б. Шарав гуайн бүтээлүүдэд дуртай шүү. Гадаадад байхад монгол этник хөгжмөө сонсож эрч хүч авдаг байлаа. Ардын дуу, уртын дуу гэх мэт. Алжаал тайлах гэж мөн Нора Жонесийг нэлээд сонсдог.

ТА ЯГ ОДОО ЯМАР НОМ/НИЙТЛЭЛ УНШИЖ БАЙНА ВЭ?

БСШУСЯ, Азийн хөгжлийн банктай хамтран хэрэгжүүлж байгаа "Дээд боловсролын шинэчлэл” төслийн хүрээнд гарсан тайланг одоо уншаад сууж байна. Ер нь мэргэжлийн ном нэлээд уншина.

Мэргэжлийн бус номнуудаас гэвэл сүүлд онгоцноос үсрэх (skydiving) спортоор хичээллэдэг австрали эмэгтэйн өөрийн мэдрэмжүүд, бэрхшээлүүдийг давж байснаа намтарчлан бичсэн “Дээвэргүй” хэмээх номыг уншсан. Эмэгтэйчүүдэд их урам зориг өгөх ном байна лээ.

Мөн би үлгэрийн болон шинжлэх ухааны зөгнөлт номуудад дуртай. Саяхан эхний боть нь гарсны 20 жилийнхээ ойг тэмдэглэсэн Харри Поттерт дуртай, одоо хүүхдүүдээ уншуулж эхэлнэ дээ. Яагаад энэ төрлийн номонд дуртай байдаг вэ гэхээр, хүний бодол сэтгэхүйгээс ямар гайхалтай төсөөллүүд урган гардаг юм бэ гэдгийг биширдэг юм. Хүний оюун санаа, төсөөлөл гэдэг гайхамшигтай болохыг олж хардаг. Мөн яруу найрагч, зохиолч Л.Өлзийтөгсийн номуудад дуртай. "Үзэхийн хязгаар" номынх нь "Миний шүтлэггүй өвөө" эсээ нь их таалагдсан шүү. Монгол хүний философи гардаг болохоор их ойрхон туссан.

ТА ИЛҮҮ НЭЭЛТТЭЙ ХҮН ҮҮ, ЭСВЭЛ ИЛҮҮ ДОТОГШОО ХҮН ҮҮ? ЭНЭ НЬ ТАНЫ АЖИЛД ЯАЖ НӨЛӨӨЛДӨГ ВЭ?

Нээлттэй талдаа хүн гэж боддог. Ажил маань бусадтай илэн далангүй, нээлттэй харьцахыг шаарддаг. Гэхдээ бас юманд хэмжээ хязгаар байлгүй яах вэ.

ТА ХЭДЭЭС ХЭДЭН ЦАГИЙН ХООРОНД УНТДАГ ВЭ? 

Орой 10-11 цагийн үед унтаад өглөө 7 гээд босчихдог. Сургууль дээрээ ихэнх цагаа өнгөрөөдөг болохоор орой хариад хүүхдүүдийнхээ хүмүүжилд анхаарна. Эрт унтуулж, эрт босгохын тулд өөрөө ч энэ хэвшилд орчихоод байгаа. Ажил ихтэй үедээ бол хүүхдүүдээ унтуулчихаад ажлаа хийдэг.

ТАНЫГ АЖИЛЛААГҮЙ ҮЕД ТАНЬ ХААНААС ОЛЖ БОЛОХ ВЭ?

Ер нь гэр амьтай хүн. Гэртээ л голдуу байж байдаг. Хааяа гэрээрээ газрын теннис тоглоно. Зун бол 4 үеэрээ зусланд гараад сайхан байдаг. Буурай эмээ, аав ээж, тэгээд хүүхдүүдтэйгээ. Зуны 3 сар бол халуун ам бүлээрээ хамтдаа, ойр дотно байдаг сайхан үе. Зун бас хөдөө явдаг.

ТА ХЭНЭЭС, ЮУНААС УРАМ ЗОРИГ, ЭРЧ ХҮЧ ОЛЖ АВДАГ ВЭ? 

Гэр бүлээсээ маш их урам зориг, эрч хүчийг авна. Үлгэр дууриалал болсон хамт олноосоо урам зориг авна. Энд миний үеийн шижигнэсэн залуус, салбарын тэргүүлэх эрдэмтэд, судлаачид бий. Хуульчдыг хүмүүс сэтгэлгээ нь хайрцаглагддаг байх гэж бодож магадгүй. Гэтэл үнэндээ философи сэтгэлгээ нь хөгжсөн, чөлөөтэй сэтгэдэг, сонирхолтой санаанууд гаргадаг хүмүүс байдаг шүү. Боловсролын байгууллагад ажиллахаар хөгширдөггүй, хоцрогддоггүй гэж ахмад багш нар маань ярьдаг. Үнэхээр залуучуудын дунд байхаар үргэлж л залуу чигээрээ байдаг нь сайхан.

Мөн сайхан ном унших, кино, концерт үзэх гээд урлагаас эрч хүч авдаг даа.

ТАНЫ АМЬДРАЛДАА АВЧ БАЙСАН ХАМГИЙН САЙН ЗӨВЛӨГӨӨ ЮУ ВЭ?

МУИС-ийн Гадаад хэл, соёлын сургуульд сурч байх үед Ж. Ариун багшийн маань хэлсэн нэг үг огт санаанаас гардаггүй. "Залуучууд та нар олон юмыг зэрэг хийх гээд байдаг. Олон юм хийнэ гээд харин аль алийг дутуу дулимаг л орхиж болохгүй шүү" гэж хэлсэн юм. Монголчууд бид цөөхүүлээ болохоор нэг хүн 2, 3 хүний ажлыг хийх ёстой нь үнэн байх. Гэхдээ харин ингэнэ гээд дутуу дулимаг хийгээд байж болохгүйг л түүнээс хойш хичээх болсон доо.

ЗАЛУУ МЭРГЭЖИЛТНҮҮДЭД ХАНДАН НЭГ ЧУХАЛ ЗӨВЛӨГӨӨ ӨГӨӨЧ ГЭВЭЛ ЮУ ГЭХ ВЭ? 

Би өөрөө залуу хүн учраас өөрийн хүсэж эрмэлздэг зүйлээ л энд дурдахыг хүсэж байна. Ямар ч хүн аливаа зүйлийг хийхдээ мөн чанарыг нь ойлгохыг эрмэлздэг байгаасай гэж хүсдэг. Жишээ нь хуульч болно гээд их сургуульд орж буй залуус хуульч хүн ер нь юу юу хийж болдог, ямар үр нөлөөтэй байдгийг судалж, мэргэжлийнхээ мөн чанарыг ойлгохыг хүсвэл цаашдаа амжилттай зөв явна гэж боддог.

Мөн өвөөгөөс маань ааваар дамжин ирсэн "Хэзээ ч бүү шантар" гэсэн зөвлөгөөг хэлье. Улиг болсон зүйл шиг санагдаж магадгүй. Гэхдээ өөр зам ямагт байдаг, унасан бол босох, тулсан бол тойроод гарах боломж үргэлж байдгийг залуус маань санаж явбал илүүдэхгүй байх гэж бодож байна.

ТА ЭНЭ БУЛАНД ХЭНИЙГ САНАЛ БОЛГОЖ, АЖЛЫН АРГА БАРИЛТАЙ НЬ ТАНИЛЦАХЫГ ХҮСЭЖ БАЙНА ВЭ? 

Германы Олон Улсын Хамтын Ажиллагааны Нийгэмлэгийн "Эдийн засгийн тогтвортой хөгжлийн эрх зүйн орчинг баталгаажуулах төсөл"-ийн удирдагч Л. Заяаг санал болгомоор байна. Би энэ хүнээс их зүйлийг сурсан. Түүний ажлын арга барил, төслийн менежмент хувь хүний манлайлал олон хүнд өгөөжтэй байх болно. ШУА-ийн Инноваци, мэдээллийн хэлтсийн дарга Д. Батхуягийн ажлын арга барил мөн сонирхолтой санагдаж байна. Мэдээллийн эрин үеийн шинэлэг ашигтай санаа, технологийн талаар хийж байгаа ажлуудынх нь талаар ярилцвал хэрэгтэй байх болов уу. Хуульчид бидний хувьд ч энэ салбарын мэргэжилтнүүдтэй хамтран ажиллах орон зай байгаан дээр хэрэгцээ өсөн нэмэгдэж байна гэж хардаг. ХБНГУ-ын Нордрайн Вестфаллен мужийн иргэдийн төлөөлөгч И. Оюун эгчийг онцолж болно. Олон ажлыг маш чадварлагаар хийж яваа үлгэр дууриалал болсон хүн.

Гэрэл зургийг Д.Ганзул

Lifehacker сайтаас санаа аван эхлүүлсэн “Би хэрхэн ажилладаг вэ?” булангаараа бид лхагва гараг бүр амжилттай яваа, бүтээлч хүмүүсийн ажиллах арга барил, дадал хэвшлийг танилцуулдаг. Та хэн хэний ажлын арга барилтай танилцмаар байгаагаа editor@unread.today рүү бичээрэй.\

                                                                          эх сурвалж: http://www.unread.today/posts/post/1058

profile