Радио Нийтлэл







  • Уншсан 2099 vote 0 Коммент 0
    ?

    Shortcut

    PrevӨмнөх Бичлэг

    NextДараах Бичлэг

    Larger Font Smaller Font Дээш Доош Go comment Хэвлэх
    ?

    Shortcut

    PrevӨмнөх Бичлэг

    NextДараах Бичлэг

    Larger Font Smaller Font Дээш Доош Go comment Хэвлэх

     

     

    -Ханс Георг Хөттел гуайтай уулзсан минь-

     

    2010 онд Берлин хотноо Макс Планкийн институтийн зохион байгуулсан нэг хурал болов. Боннын их сургуулийн доктор, Дойче банкны урлаг, археологийн куратор Ханс Георг Хөттел хэмээх аугаа эрдэмтний лекцийг сонсох боломж гарсан нь тэр. 1990 онд Непал улс Бурхан багшийн шарилын малтлага хийлгэх гэж байсан боловч Монгол улс Хархорумыг ухах зөвшөөрөл болоод хүсэлт хоёр нэг зэрэг ирсэн. Ингээд бид малтсан. Яагаад малтах болсон бэ? гэвэл Мөнгөн мод болоод Сахиусан тэнгэрийг эрэх хийгээд олох, ямар өндөртэй, хийц хэмжээтэй байсныг тогтооно. Энэ бол миний насан туршийн мөрөөдөл байсан.

    Гэвч бид яг Мөнгөн мод байсан байж болох тэр газраас маш олон хэмжээний шавар сац суваргууд, бурхадын шавар маш олон гар олсон. Магадгүй энэ бол текстийн алдаа ч байсан байж болно. Ватиканы Пап сонгодог кардиналуудын танхимд 1000 жил болж байгаа нэг сонин байгууламж байна. Энэ бол унадаг дугуй шиг дөрөөтэй, гурван арслангийн нуруун дээр суулгасан том халив, түүний дээр 3 лууны амнаас ундаа, зөгийн бал, пиво 3 төрлийн ундаа гардаг, орой дээрээ бүрээ үлээж буй сахиусан тэнгэр бүхий маш сонин эртний инжнерийн хийц. Магадгүй үүнтэй харсан зүйлээ харьцуулан бичсэн ч байж болох юм гэсэн утгатай маш тодорхой зүйл ярив. Лекцийн дараа Берлиний номын сангийн Михел Балк гурвуул тамхи татах цэг дээр зогсон нөгөө л Мөнгөн модны тухай удаан ярилцсан юм. Ханс Георг Хөттел гуай "Pure land Buddhism болоод Их монгол улс байгуулагдахаас өмнөх Хятан болоод Төвдийн бурхны шашны урсгалаас л хайх хэрэгтэй. Сая ингэж энэ Мөнгөн мод болоод сахиусан тэнгэрийн эрэл олдоно. Танай УБ хотын сүлд ч гэсэн Гаруда гээд шувуу байгаа. Сайн хай. Чи заавал нэг юм бичих хэрэгтэй" хэмээн захисан юм.
     
                    -Юнхэгүн, Хархорин, Долоннуур, Халуунаас зайлах ордонд хийсэн аялал-

    Уг нь миний судалгааны сэдэв бол Диваажин. Амитаба буюу Авид аюуш бурхны Энэтхэгээс Төвд, Төвдөөс Монголд ирсэн уламжлалыг хэл бичгийн ухааны доктор профессор Лхамсүрэнгийн Хүрэлбаатар аснаар удирдуулан ажиллаж байлаа. Харамсалтай нь багш минь таалал болсон, академиас гарсан, доктороо хамгаалж чадаагүй гэхчлэн азгүй зүйл олон тохиолдсон ч Хойт Хятад, Өвөр Монголд байгаа бурхны шашны сүм хийдүүд, суварга шүтээн, ариун дагшин газраар аялан кино хийх боломжууд гарлаа.
     
    Юнхэгүний хийдийн 18 метр өндөр зандан Майдар. V Далай лам энэхүү Майдар хийх занданг Хималайн уулнаас Бээжин хүртэл тээвэрлэж, Манжийн 3 хаан төрсөн ордныг сүм болгон өөрчилж, энэхүү Майдар бурхныг бүтээлгэжээ. Дэлхийн гайхамшигуудын нэг.
     
     
    Долоннуурт харин нилээн хэд очлоо. Хажууханд нь байх Юаны дээд нийслэлийн музейд нэгэн сонирхол татсан макет үзсэн юм. Энэ бол 7 давхар модон хийцийн том дуган. Музейнхэн тухайн ордонд хүн амьдардаг байсан мэтээр зохиомжилсон ч тийм боломж үгүй байлаа.
     
    МЭ 5-р зууны үед Ферганы хөндийгөөр дамжин, торгон замаар Уйгарын нутагт ирсэн бурхны шашны хамгийн анхны бурхад бол маш өндөр хэмжээтэй Амитаба, Майдар, Жанрайсиг бурхад байжээ. Бурхады бодьтой биеийн хэмжээ нь хүний 80 тохой хирийн хэмжээтэй хэмээн Эрдэнэ давхарласны аймагт бичсэн байдаг тул уул хадыг цохиж, томоохон хэмжээтэй бүтээсэн бурхад Афганистан болоод Пакистаны нутагт өнөөг хүртэл байсаар л байна.
     
    Харин аугаа их хаад л тэр дундаа бурхны шашинт монгол болоод монгол гаралтай хаад л эртний судар дахь яг тэр хэмжээгээр алтаар, мөнгөөр, зэсээр, зандангаар бурхан бүтээх болсон юм. Бодитой хэмжээ нь 18-23 м.
     
    Юаны дээд нийслэлийн музейд бас нэгэн өөр үзмэр байсан нь анхаарал татсан юм. Энэ бол тэрхүү 7 давхар сүмийн дээврийн дэлний хонх. Хятад үсэг бичсэн энэхүү хонх мөн л археологийн малтлагын үеэр олдсон бөгөөд дээрээ 1000 мутарт Жанрайсигийн тарнийг бичжээ. Үүний дууг сонссоны буянаар муу заяанд унахгүй тухай бичээс ч байх юм гэнэ.
     
    1275 онд Хубилай хааны байгуулсан энэ нийслэлийн доторхи гол байгууламж "Хотол амгалант сүм"-д өнөөх нь амар амгалангийн буюу хойт төрөлд муу заяанд унагадаггүй 1000 мутарт Жанрайсиг бурхныг бүтээн залсан байхад, ердөө 20-иодхон жилийн өмнө буюу 1257 онд Хархорумд байгуулсан "Түмэн амгалант ордон"-д Сахиусан тэнгэр бүхий мөнгөн мод бүтээсэн гэхэд итгэж ядам. Цаашаа бодвол итгэж ядам олон баримтууд хөвөрнө.
     
    Юан улсыг мөхөөсөн Мин улсыг байгуулсан "Цагаан лянхау" бүлгийнхэн бол бурхны шашинтууд байлаа. Тэд бол Саддарма бундарига буюу Дээдийн ном цагаан лянхуа хэмээх их хөлгөн судрыг амьдралын мөрдлөг болгосон үнэнч хуврагууд. Тэд монголчуудыг уугуул нутаг руу нь хөөж, ордныг нь тонон дээрэмдсэн боловч, 1000 мутарт Жанрайсиг хэмээх хүнийг хойт насанд нь муу заяанаас аврагч энэ бурхныг шатааж, эвдлэн нураах зүрх хүрэх үү? Үгүй л болов уу?
     
    Магадгүй бурхан хэвээрээ үлджээ. Цахар монголчууд энэхүү ордон сүмийг өнөөг хүртэл хүрээлэн сахин суусаар л байгаа. Юан улсын дараахий Умард Юаны цаг үед монголыг дахин сэргээхийн төлөө өчүүхэн ч төдий амсхийлгүй өвөр зуураа тэмцэлдэн байлдсаар байлаа. Яг л өнөөдрийн бидэн шиг өөр зуураа эв нэгдэлгүй, итгэл үнэмшилгүй хоосон хямраан дунд нэгэн монгол гаралтай бурхны шашны лам гарч ирсэн нь III Далай лам Содномжамц байлаа.
     
    Ордосын хутагтай сэцэн хунтайж, Түмэдийн Алтан хаан хоёр Төвд рүү дөрвөнтөө байлдаж, торгон замыг аюулгүй болгосон байв. Тэдний олзонд нэгэн монгол хэлтэй лам олзлогдон ирсэн бөгөөд хонжин буюу орчуулагч болжээ.
     
    Түүнийг Ашин лам буюу Нагац лам хэмээн нэрлэх бөгөөд тэрээр III Далай лам Содномжамцын нагац ах байлаа. Тэрээр өөрийн эгчийн хүүг монголчуудтай холбон тэдний багш болгосон бөгөөд өөрөө энэхүү гавъяат үйлсийнхээ хариуд Эцэг Номун Хаан хэмээх цол авч, зүрчид түнгүүс нарыг бурхны шашинд оруулж, Манж хэмээх нэрийг өгч, Мүгдэн (Богд) хотын архитекторыг гарган, үлдсэн бүх амьдралаа Зүүний сүвэгчийн төдий ч номын гэрэл тусаагүй зүүн монголын оронд бурхны шашин дэлгэрүүлэхэд зориулсан юм.
     
     
    Та бүхэн анзаарсан бол Далай лам бол Жанрайсиг бурхны хувилгаан. Тэрээр Жанрайсиг бурхнаас хойш завсаргүй төрөл авсаар өнөөдрийн 14-р Далай лам бол Жанрайсиг бурхны 67 дахь дүрийн хувилгаан юм. Түүний суудал сэнтийний хойно 1000 мутарт Жанрайсиг бурхныг уран нарийнаар сийлсэн байх нь олонтоо таарна. Чухам яагаад ийн бүтээдэг вэ? гэвэл III Далай лам нь Монгол хааны ордны дотор аугаа сүрлэг 1000 мутарт Жанрайсиг бурхны өмнө Шашны эзний ширээнд суусан төдийгүй хожмоо Долоннуураас 5 км-т Загастай нуурын хөвөөнд таалал барьжээ.
     
    1691 онд Долоннуурын чуулган болов. Яагаад чухам энд чуулган хурах болов. Энэ тохиолдол уу? ямар нэгэн учиртай юу? Магадгүй энэ үе хүртэл нэгэн цагт Юан улсын сүр хүчний бэлгэ тэмдэг байсан 1000 мутарт Жанрайсиг бурхан байсаар л байв уу?
     
    Албан ёсны түүхэнд зөндөө олон тайлбар, эн нэгэнд хүчээр тулган ойлгуулахыг хүссэн урт урт мөрүүд том том баримтууд байгаа ч гэсэн би эргэлзсээр л байсан юм. Хэзээ ч тэр бурхан алга болохгүй. Хаа нэг тийшээ зөөсөн л байх учиртай. Тийм зүйлийг шүү.
     
    2016 оны 6-р сарын эхээр би Чэндэд очлоо. Долоннуураас цааш 300 шахам км. Цагаан хэрмийн ард, урьд нь Өвөр монголд харъяалагдаж байсан ч одоо бол Хэбэй мужид хамаарах болсон аялал жуулчлалын хот. Хамгийн сонирхолтой нь энд өнөөг хүртэл монгол лам нар л ном уншдаг. Монгол гэгээн л суудаг. Аж ахуй, олз олборыг нь зөвхөн монголчууд хариуцдаг нэг сүм байв. Донид Шагва Жанрайсиг буюу 1000 мутарт маш эртний хийцийн бурхан байна.
     
    Орой дээрээ 11 нигуургүй ганц Авид бурхан залсан 23 м өндөр модон бурхан. Чэндэ буюу Халуунаас зайлах ордон бол Манжийн хааны зуслан. Энд Манж Чин улсад хамгийн сүүлд дагаар орсон Торгууд өөлд нарыг хүлээн авч байгаа тухай маш олон уран зураг үлдсэн. Хажууханд нь Манж-Монголын өөртөө засах хошуу байх жишээтэй. Халуунаас зайлах ордон бол хүний гараар бүтсэн гайхамшиг. Лхасын Потала ордныг Улаан цагаан хоёр танхимтай нь яг хэмжээгээр нь барьчихсан байна. Хаалттай хотоос ч дутуугүй том хааны ордоэ байна. Монгол ван гүнгийн ордон бас байна. Хамгийн чухал нь зөвхөн Хааны эзэмшлийн гэх "Түгээмэл амгалант сүм". Бас л дэлхийн гайхамшиг болсон 23 м өндөр, 42 гартай, Орой дээрээ Амитаба залсан зандан бурхан.
     
    Түүх нь их бүрхэг. Яагаад дандаа монгол лам нар суудгийг мэдэх хүн алга. Ямар ч тайлбар алга. Хөх нуураас залагдсан Мэргэнт гээд сайхан монгол лам байна. 100 орчим монгол лам нар нь бүгд монгол тэр дундаа гэлэн сахил зооглосон 6 лам байдаг гэнэ.
     
    Сүмийн уран барилгын хийц загвар Юаны болов уу? гэмээр их өөр. Олон газар таардаггүй тансаг. Явж явж Энхамгалан хаан Долоннуурын чуулганы дараа энэ хийдийг барьсан. Бурхныг чухам хаанаас авчирсныг мэдэхгүй. Монголчуудын эзэмшилд байсан гэдгийг битүү хатуу мэдэж авлаа.
     
    "Түмэн амгалант ордон", "Их амгалант ордон", "Түгээмэл амгалант сүм". 1000 мутарт Жанрайсигууд.
     
    Ингэхэд бид яагаад 1917-1919 онд, 1990-ээд онд Жанрайсиг бурхан барьсан юм бэ?. Яагаад барьсан юм. Хэн барьсан юм бэ? Яах гэж барьсан юм бэ?
     
    Яагаад бас бид одоо Майдар бурхан барьж байгаа юм бэ? Ер нь бурхан бүтээх ямар хэрэгтэй юм бэ? Энэ мэт их олон асуултууд цаашаа хөвөрнө. Харин би өөрийнхөө санааг эцэст нь хэлье.
     
    -Нэгд, Монгол хүн хэзээ ч сүм дуганд найрлахгүй. Хархорум хотын Түмэн амгалант ордон бол дайнд амь эсрэдсэн бурхны шашинт монгол цэргүүдийн Энхжингийн орны сүм байжээ. Тэнд баартар эрсийн эрхий хурууны чандараар хийсэн сац суваргуудыг тахиж, хойт насанд нь Диваажинд төрөхийг бэлгэдсэн тахилын уснууд байжээ. Мэдээж хэрэг бурхан нь 1000 мутарт Донид Шагва Жанрайсиг.
     
    -Хоёрт, Монгол хүн хэзээ ч бурхны шашны сүм буварга бариад дотор Христийн шашны бурхан залахгүй,
     
    -Гуравт, Тэр үед инжнерийн хөгжлийн түвшин тийм зүйл хийхэд арай ч хүрээгүй. Хэн ч яаж ч эвдэлж нураасан тэнд үгүй дээ ганц эрэг шураг үлдсэн л байж таарна. Нэг ч метал олдоогүй.
     
    -Дөрөвт, Яагаад Хятадын нэг ч сурвалжид энэ тухай бичээгүй байна. Нэг алх барьсан юм уу? 50 франц дархан амиа золин байж, ирээд хийчихээр биш л дээ. Яах аргагүй текстийн алдаа байсан уу? Ямар чиг л байсан. ӨӨР.

    Монголчууд бид оюун санааны хувьд түүхэн сонголтын өмнө ирээд байна. Бид цаашаа хэрхэн хөгжих, тэсч үлдэх эсэх гэсэн аугаа оргилолынхоо үед явж байна. Эргэн тойронд болж буй үйл явдал бол хямрал биш, уруудал доройтол бүр ч биш. Сайн сайхан цаг ирж яваа. Мөнгөн мод хийгээд Сахиусан тэнгэр 1000 мутарт Жанрайсиг бурхны тухай эрэл хайгуулаа тун удахгүй та бүхэнд баримтат кино болгон хүргэнэ.
     
    Херо энтертайнмент  продюсер Г.Ням-Очир
     
     
     
     
     
     
     
     
    ?

    1. No Image

      Мөнгөн мод, Сахиусан тэнгэр ба Диваажин

      -Ханс Георг Хөттел гуайтай уулзсан минь- 2010 онд Берлин хотноо Макс Планкийн институтийн зохион байгуулсан нэг хурал болов. Боннын их сургуулийн доктор, Дойче банкны урлаг, археологийн куратор Ханс Георг Хөттел хэмээх аугаа эрдэмтний лекци...
      Date2016.07.13 Byjiriin Views2099
      Read More
    2. Италийн эдийн засаг 20 жил сэргэхгүй

          Олон улсын валютын сан /ОУВС/ Италийн эдийн засаг ирэх 20 жилийн өсөхгүй болохыг анхааруулсан талаар “www.dailymail.co.uk” мэдээллээ.   Энэ онд Италийн банкны салбар хямралд өртөж, ажилгүйдэл 11 хувьд хүрээд байна.  Итали улс Грекийн да...
      Date2016.07.12 Bymglradiotelevision6 Views1287
      Read More
    3. Монголчуудын цээрлэх ёсноос: Гадны хүний дэргэд үйлдэж болохгүй үйлдлүүд

      Хүн хүнээ хүндлэх гэдэг хорвоогийн ёс. Тэр дундаа дээл захтай, хүн ахтай гэгчээр манай Монголчууд нэгнээ хүндэлж ирсэн арвин баялаг түүхтэй. Мөн ардын сургааль ч асар их бий. Хүнийг хүндлэх, эс хүндлэхийг ардын цээрлэх ёсны хураангуй толиос...
      Date2016.07.12 Bymglradiotelevision6 Views2199
      Read More
    4. Айлын хэддэх хүүхэдтэй ханилвал аз жаргалтай амьдрах вэ?

      Сэтгэл зүйчид хүний зан ааш зургаа орчим настайд төлөвшдөг гэж үздэг. Гэвч айлын хэд дэх хүүхэд болж төрсөн нь хувь заяанд нөлөөлдөг гэж үзэж ойлголт ч байдаг аж. Сэтгэл зүйч Линда Блейрийн үзэж буйгаар уг хачирхалтай хүчин зүйл нь хүний зан...
      Date2016.07.11 Bymglradiotelevision6 Views2016
      Read More
    5. Мэргэн бууч “сибирийн бөө”

      Анчин Семен Номоконов фашистуудад эрс шийдэмгий дайн зарласан билээ. Тэрээр мэргэн буучдын бүхий л халз тулаанд ялан, түүний эсрэг чиглэсэн хүнд их буу, минометын суман мөндрөөс амьд гарч чадсан аж. Эрин зууны чацуутан 1941 онд дайн эхлэх ү...
      Date2016.07.10 Byjiriin Views2522
      Read More
    6. 25 нас нөхөрлөлд халтай

        Их Британи болон Финландын эрдэмтдийн хамтарч явуулсан шинэ судалгаагаар тодорхой нэг наснаас эхлэн найрсаг харилцаанууд муудаж, үгүй болдог нь тодорхой болжээ. Мэргэжилтнүүдийн тогтоосноор бол хүний 25 насанд ийм үе эхэлдэг байна. Оксфорд...
      Date2016.07.10 Bymglradiotelevision6 Views847
      Read More
    7. Хур тунадас оруулахын тулд хиймэл уул босгоно

        Арабын Нэгдсэн Эмират Улсын засаг захиргаа хур тунадасны гачаалд орсон байдлаа өвөрмөц аргаар шийдэхээр төлөвлөжээ. Үүний тулд хиймэл уул босгохоор шийдсэн байна. Өдгөө Америкийн Агаар мандлын судалгааны их сургуулийн эрдэмтэд тэрхүү том ...
      Date2016.07.10 Bymglradiotelevision6 Views819
      Read More
    8. Гэр рүүгээ шар айрагны хоолой татуулжээ

      ОХУ-ын Челябинск хотын иргэн Андрей Еремеев шууд гэр рүүгээ шар айраг түгээх хоолой татуулсан байна. Энэ хүн эртний мөрөөдлөө дор нь нээгдсэн уушийн газрын тусламжтайгаар төгөлдөржүүлжээ. Еремеев гэгч энэ эр доод давхарт нь байрлах худалдаа...
      Date2016.07.10 Bymglradiotelevision6 Views1287
      Read More
    9. Мөнгө хүмүүсийг аз жаргалгүй болгодог

        Их орлоготой хүмүүс багахан шиг цалинтай хүнээс илүү азгүй, ганцаардмал байх нь олонтаа ажээ. Энэхүү дүгнэлтийг Миннесотагийн их сургуулийн эрдэмтэд хийсэн байна.  Аливаа хүн хэдий чинээ их мөнгө олно, төдий чинээ гэр бүл хийгээд хөршүүдд...
      Date2016.07.10 Bymglradiotelevision6 Views1001
      Read More
    10. Байнга нойрмог байх нь аюултай шинж тэмдэг

        Таны нойр байнга хүрдэг үү? Тэгвэл энэ нь муу гэнэ. Унтах хүсэл төрөх нь таны бие махбод шөнө нь амарч чадаагүй гэсэн үг биш юм. АНУ-ын судлаачид байнга нойр хүрэх нь уураг тархин дахь таагүй үйл явцуудын шинж тэмдэг байж мэднэ гэдгийг то...
      Date2016.07.10 Bymglradiotelevision6 Views1056
      Read More
    Board Pagination Prev 1 ... 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 ... 64 Next
    / 64

         Радио Нийтлэл