Радио Нийтлэл







  • ?

    Shortcut

    PrevӨмнөх Бичлэг

    NextДараах Бичлэг

    Larger Font Smaller Font Дээш Доош Go comment Хэвлэх
    ?

    Shortcut

    PrevӨмнөх Бичлэг

    NextДараах Бичлэг

    Larger Font Smaller Font Дээш Доош Go comment Хэвлэх

    Хүн бүр ижил тэгш эрхтэй, аз жаргалтай амьдрахын төлөө төрдөг. Ямар ч хүн ажил хийгээд, бүтээснээ борлуулаад, орлогоороо хэрэгцээгээ хангаж, боловсорч хөгжөөд, дуртай газраа аялаад, үр хүүхдээ мөн л тэгж хүмүүжүүлж аз жаргалтай амьдрах учиртай. Тэгж амьдрахад эрх чөлөөт байдал, шударга ёс, хуулийн засаглал заавал байх ёстойг хүн төрөлхтөний хөгжлийн түүх гэрчилж байна.

    Гэвч хүн бүр гарал үүсэл, эд хөрөнгө, зуршил, хөдөлмөрийн бүтээмж, үзэл бодлоороо угаас адил биш учир хүмүүс бие биедээ харилцан ялгаатай нөлөөлдөг. Хувь хүн өмч хөрөнгөө, аюулгүй байдал, эрх чөлөөгөө дангаараа хамгаалах боломжгүй учир хамтран хэлэлцээд, дээрээ нэгэн байгуулал бий болгосон нь төр юм.

    Төр юуг яаж хамгаалах, эрх мэдэл нь хаана эхлэх ба дуусахыг хуулиар зохицуулдаг. Төрийн зардлыг иргэд татвараараа төлдөг учир төр бол иргэдийн өмч. Зөвхөн төр л хүч хэрэглэж хувь хүний эрх, эрх чөлөөг хязгаарлах эрхтэй тул эрх мэдлийг нь иргэд  хязгаарлан барьж, үйл ажиллагааг нь тогтмол хянаж байх ёстой.

    Иргэд ч, төр ч хуулиа хэрхэн дээдэлж байгаагаас улсын маань хөгжил, бидний амьдрал, аз жаргал, зовлон зүдгүүрийн түвшин хамгийн ихээр хамаардаг.

    Засвараас салдаггүй дэглэм 

    Монголчууд бид түүхэндээ анх удаа хуулиа дээдлэх ёсыг тогтоох боломжтой болоод 25 жилийн нүүр үзлээ. Энэ боломжийг ардчилал гэдэг. Нэгэнт л бүх хүн яг адилхан санал, шийдвэр гаргаж чадахгүй учраас дийлэнхи олныхоо саналаар төрийн эрх мэдлийг тодорхой улс төрийн намд өгөөд хэсэг хугацаанд ажиллуулж, чадахгүй бол сольж болдог ардчилсан дэглэмийг хүн төрөлхтөн 200-гаад жилийн өмнө бодож олжээ. Ардчиллыг монголчууд хэрэгжүүлэхийг оролдон олон янзаар “монголчилж” байгаа ч учраа олж чадалгүй өнөөг хүрлээ.

    Бүх хуулийн үндэс суурь нь болдог Үндсэн хуулиа бид 1992 онд батлав. Ардчилсан орнуудын жишгээр төрийн эрх мэдлийг хууль тогтоох, хэрэгжүүлэх болон шүүх гэж гурав салган ангилж, тус бүрийг нь тодорхой байгуулалд ногдуулан өгсөн боловч төр засгийн үйл ажиллагаа нь төдөлгүй гацаж эхэллээ. Улсын Их Хурлын чуулган болон байнгын хорооны хурлын шийдвэр нь гишүүдийн дийлэнхи олонхи нь оролцсон бол (54 гишүүн) хүчинтэй болдог байснаас 50 суудал авсан нам засгийн газраа ч байгуулж чадахгүй байв. 2000 онд Үндсэн хуулиндаа засвар хийж долоон ч заалтыг нь өөрчлөв.

    Одоо чуулган болон байнгын хорооны гишүүдийн олонхи нь (39 гишүүн) ирээд, ирсэн гишүүдийн олонхын (20 гишүүн) саналаар хууль баталдаг болсон. Хууль тогтоогч 76 гишүүний бараг 1/4 нь хууль гүйцэтгэгч буюу Засгийн газрын сайд болж байлаа. Улмаар  хууль тогтоох, хэрэгжүүлэх, шүүх эрх мэдлийн ялгаа арилсаар харилцааны тэнцвэр алдагдаж, угаасаа тогтоогүй харилцан хянаж, шалгадаг тогтолцоо бүр ажиллахаа болив. Парламент нь дөрөв таван зуун гишүүнтэй, хоёр танхимтай барууны орнуудад бол цөөхөн гишүүн нь төрийн сайд байхад эрх мэдлийн харилцааны тэнцвэр алдагддаггүй гэдгийг монголчууд бид анзаарсангүй.

    Ерөнхийлөгчийн эрх мэдэл хэт томорч, шүүхийн шийдвэр биелэхээ больж, төр засаг авлигад живсэн учир Үндсэн хуулиндаа дахиад л засвар оруулж, 40-өөд заалтыг өөрчлөхөөр саяхан эрх баригчид шийджээ. Энэ 2017 ондоо багтааж Үндсэн хуулиндаа ээлжит засвар оруулах тухай бүх ард түмний санал асуулга удалгүй болох аж.

    Гагцхүү ээлжит “монголчилгооны” дараа төрийн “машин”-аа дахин гацаахгүйн тулд өмнөх алдаануудынхаа суурь шалтгаан юу болох, яавал давтахгүй байх талаар нарийн судалж, дүгнэх шаардлага монголын нийгэмд тулгараад байна.

    Сургамж 

    Төрийн машины гацааны суурь шалтгаан бол юуны өмнө төрийн гурван эрх мэдлийг бүрэн зааглаж, тэнцвэртэй, харилцан хянадаг байх нөхцлийг бид бүрдүүлж чадахгүй байгаад оршино.
    Хязгааргүй их эрх мэдэл нэг хүн, эсвэл хэсэг хүний гарт төвлөрөхөөр бусад нь дарамтлуулдаг, эрх мэдэл нь хязгаарлагддаг. Тийм учраас ардчилсан оронд эрх мэдлийг хувааж, салган зааглах нь түүнийг буруу ашиглахаас сэргийлэх, хүн бүрийн эрх чөлөөг хамгаалах боломж олгодог юм.

    Монголчууд бид төрийн эрх мэдлийг гурав хуваасан ч ялгааг нь сайн гаргаж, салгаж чадаагүй учраас эрх мэдлийн байгууллууд нь хоорондоо ижил тэгш эрхтэй, тэнцвэртай харилцаж, харилцан бие биенээ хянаж чадахгүй байгаа. Тиймээс хуулийн засаглал тогтохгүй, хууль нь үйлчлэхгүй болохоор шударга ёс алдагдсаар, ардчилсан систем бүхэлдээ устах аюултай нүүр туллаа.

    Хууль тогтоох, хэрэгжүүлэлтийг нь шалгах эрх мэдэл бол зөвхөн УИХ-д байх ёстой. Харин хуулийг хэрэгжүүлэх үүрэг нь гүйцэтгэх болон шүүхийн эрх мэдэлд ногддог.  Гүйцэтгэх эрх мэдэлд засгийн газар, цэрэг, цагдаагийн байгууллууд орно. Шүүх эрх мэдэл нь шударга ёсыг сахин хамгаалах буюу аливаа маргаанийг хараат бусаар, тал засалгүй шийдэх үүрэгтэй. Нийгмийн бүх харилцаа хуульд нийцсэн байхыг шүүгчид хариуцдаг.

    Хууль тогтоогчид гүйцэтгэх эрх мэдлийг шалгадаг буюу засгийн газар Их Хурлын өмнө бүх үйлдлийнхээ төлөө хариуцлага хүлээдэг. Гэтэл манайд Их Хурал нь өөрөө гүйцэтгэх засаглал болчихсон учраас гүйцэтгэлийн хариуцлагыг хэн нь хүлээх нь тодорхойгүй болжээ. 

    Ерөнхийлөгч хууль тогтоогчдыг хянаж, шаардлагатай бол тараах эрхтэй. Гэтэл манайд Ерөнхийлөгч шүүх засаглалыг хянадаг болчихсон учир шүүхийн шийдвэр хэрэгжихгүй байж болдог жишиг тогтов. Шүүх эрх мэдлийг Их Хурлаас заавал мөрдөхийг шаардсан хууль гаргах замаар хянадаг.

    Хэрэв Үндсэн хууль зөрчсөн гэж үзвэл аливаа хуулийг Үндсэн Хуулийн цэц хүчингүй болгох эрхтэй. Гэтэл Үндсэн хуулийн цэц нь Их хурлаас хараат, даалгаврыг нь биелүүлэгч болчихсон. Цэц нэг асуудлаар хоёр өөр шийдвэр гаргасан учир жишээлбэл Их Хурлын пропорцианаль зарчим алга болов.

    Ардчилсан төрийн бүх үйл ажиллагаа нь ил тод байх ёстой. Гэтэл сонгуульд ялж, төр засгийн бүх эрх мэдлийг гартаа авдаг улс төрийн намуудын үйл ажиллагаа, ялангуяа санхүүжилтийг Монгол улс ил тод болгож чадахгүй өдийг хүрлээ. Тийм ч учраас төрийн бүх эрх мэдэл намын санхүүжүүлэгчдийн гарт шилжээд байна. Мөн сонгуульд ялаагүй ч, Их Хуралд суудалтай улс төрийн намууд нь төрийн эрх мэдлийг хэрхэн ашиглаж буйг хянаж, шалгадаг сөрөг хүчин болж чадахгүй байна.

    Төрийн гурван эрх мэдлийг маш тодорхой салгаж зааглаад, ижил тэгш эрх мэдэлтэй, харилцан биенээ хянадаг болгож тэнцвэржүүлэхгүйгээр Монгол улсад ардчилал бэхжихгүй.

    2017.06.07

                                                                                                 эх сурвалж: http://time.mn/content/201702-7939

    ?

    1. Нийтлэлч М.Саруул-Эрдэнэ - Гэйвин О’Коннор: Цус инээдэм хоёрыг кинонд хослуулж болно, Гэхдээ...

      Найруулагч Гэйвин О'Коннор, жүжигчин Бэн Аффлек хоёр, "Нягтлан бодогч" киноны зураг авалтын үеэр. Холлиувүүдийн нэрт найруулагч Гэйвин О’Коннор өнгөрсөн Пүрэв гараг буюу 10 сарын 7-ны өдөр Вашингтон Ди Си хотноо хүрэлцэн ирж, сэтгүүлч голду...
      Date2017.06.08 ByMөөг Views195
      Read More
    2. "Де Факто" эдийн засагч, нийтлэлч Д.Жаргалсайхан: “Монголчилсон” засаглалын гацаа

      Хүн бүр ижил тэгш эрхтэй, аз жаргалтай амьдрахын төлөө төрдөг. Ямар ч хүн ажил хийгээд, бүтээснээ борлуулаад, орлогоороо хэрэгцээгээ хангаж, боловсорч хөгжөөд, дуртай газраа аялаад, үр хүүхдээ мөн л тэгж хүмүүжүүлж аз жаргалтай амьдрах учир...
      Date2017.06.07 ByMөөг Views292
      Read More
    3. Нийтлэлч Баабар: Монголчууд нийтээрээ мутацид ороод хомо сапиэнс биш болжээ.

      ХЭҮК-оос “Хүүхдийн эрхийн хэрэгжилтэд ахиц дэвшил гаргах нь” сэдэвт зөвлөлдөх уулзалт зохиожээ. Тус байгууллагын комиссын гишүүн доктор профессор нэгний илтгэснээр монгол хүүхдүүдийн 82,8 хувь нь ямар нэг байдлаар хүчирхийлэлд өртсөн ба най...
      Date2017.06.06 ByMөөг Views347
      Read More
    4. Зохиолч, нийтлэлч Б.Наминчимэд: Зузаан түрийвчтэй ч оюун санааны хувьд гуйлгачин хэсгээ бид элит гэдэг

      20 боть роман бичнэ гэдэг миний хувьд боломжгүй, бас солиотой явдал - Саяхан хэвлүүлсэн “Аугаа эрин: Хөх илдний очис” роман тань уншигчдын төдийгүй мэргэжлийнхний ч анхаарлыг татаж байна. Энэ романаа бичих санаа хэзээ гарав?  - 2004 онд “Ху...
      Date2017.06.05 ByMөөг Views308
      Read More
    5. www.unread.today - Номын хэсгээс булан: Кал Ньюпортын "Гүн төвлөрч ажиллах нь" номын тухай

        Жоржтауны Их Сургуулийн компьютерийн шинжлэх ухааны профессор, зохиогч Кал Ньюпортын бичсэн Deep Work бол бүтээлч сэтгэлгээ шаардсан ажилд гүн төвлөрч, илүү бүтээмжтэй ажиллах тухай өгүүлсэн ном билээ. Deep work буюу гүн төвлөрч ажиллах ч...
      Date2017.06.02 ByMөөг Views250
      Read More
    6. www.unread.today - Номын хэсгээс булан: "Tools of Titans" номын хэсгээс: Бусдад тусалснаар өөртөө туслах "Зотон даавуун стратеги"

        Өнөөдөр бид Тим Феррисийн "Tools of Titans" номоос нэгэн өгүүллийг орчуулан хүргэж байна. Энэ бол "The Obstacle Is the Way", "Ego Is the Enemy" номуудын зохиогч Райан Холидэйн бичсэн "Зотон даавуун стратеги" (Canvas Strategy) юм. 19 наста...
      Date2017.06.02 ByMөөг Views194
      Read More
    7. Марк Цукерберг Харвардын төгсөгчдөд хандаж хэлсэн үг БҮРЭН ЭХЭЭРЭЭ

      Өчигдөр Марк Цукерберг Харвардын их сургуулийн 2017 оны төгсөгчдөд хандан үг хэлж, докторын зэргээ гардан авлаа. Өдгөө 33 настай тэрээр дэлхийн хамгийн баян таван эрхмийн нэг бөгөөд 12 жилийн өмнө Харвардын их сургуулийг хаяж, Facebook-ийг б...
      Date2017.05.30 ByMөөг Views567
      Read More
    8. Зохиолч, нийтлэлч Б.Наминчимэд: Үр хүүхэддээ ном авч өгөхдөө юуг анхаарах вэ

      Хүүхдийн баяр дөхөж буй тул эцэг эхчүүдэд зориулан нэгэн бяцхан зөвлөгөө хүргэе. Манай эцэг, эхчүүд хүүхэддээ ном сонгохдоо зарим нэг нийтлэг алдаа гаргах нь байна. Жишээ нь: 1. НАСАНД НЬ, ОЮУНЫ ЧАДВАРТ НЬ ТААРЧ ТОХИРСОН НОМ СОНГО... Манай э...
      Date2017.05.30 ByMөөг Views268
      Read More
    9. Голомт банкны Гүйцэтгэх захирал Ө.Ганзориг: КОМПАНИУД СУРГУУЛЬ БИШ

      Анх дээд сургууль төгсөхөд хүмүүс “ажил дээр л гарч юм сурна,  сургуульд юу сурах вэ дээ” гэж ярихыг сонсоод бага зэрэг гайхаж билээ. Мэдээж хүн үхэн үхтлээ л суралцдаг.  Практик дээр сурсан мэдлэг, чадвар юунаас ч илүү үнэ цэнэтэй. Америкт...
      Date2017.05.29 ByMөөг Views299
      Read More
    10. Нийтлэлч Баабар: Харин өнөөгийн хятадуудад фэншүйгээс эхлээд бүх шашин чөлөөтэй боловч "орны байрлалаа өөрчилж биш орноосоо босож хөдөлмөрлөж байж баялаг олно" гэсэн ойлголт илүү нэвтэрчээ.

        Фэн Шүй Фэн гэж "салхи", шүй гэж "ус" гэсэн хятад үг. Фэншүй бол өөрөө хятадын маш эртний шашин шүтлэг ажгуу. Фэншүй шашин нь Хятадын үндсэн философи, шүтлэг болох күнзийн болон даогийн (бумба) шашин үүсэхэд томоохон хувь нэмрээ өгчээ. Хр...
      Date2017.05.29 ByMөөг Views328
      Read More
    11. Сэтгэл хөдлөлийн оюун ухаан буюу ​EQ-г нэмэгдүүлэх 9 арга

        TalentSmart -н сая гаруй хүнээс авсан судалгаагаар өндөр гүйцэтгэлтэй ажилчдын 90% нь сэтгэл хөдлөлийн оюун ухаан буюу EQ өндөр байдаг гэдгийг тогтоожээ. Тэд тайван, сэтгэл хангалуун, хяналтаа алдахгүй байхын тулд сэргийлдэг хэд хэдэн зүй...
      Date2017.05.26 ByMөөг Views746
      Read More
    12. Нийтлэлч А.Баатархуяг: 400 монгол 10000 гаминг ялна

      Хиагтыг чөлөөлөх тулалдаанд 400 монгол цэрэг, 10 000 гамингийн өөдөөс давшаад ялсан нь огт худлаа. Буу, сэлэм барьж үзээгүй 400 малчин орчин үеийн зэвсэгтэй, бас ч гэж байнгын армийн 10 000 цэргийг ялах ямар ч боломж байхгүй, энэ бол “домог...
      Date2017.05.26 ByMөөг Views410
      Read More
    13. Нийтлэлч Баабар: Ганбаатарыгаа дэмжиж Ерөнхийлөгч болгосон нь зөвдөнө дөө

      Муу гэсэн болгон өөрийн эерэг талтай байдаг. 65 сая жилийн өмнө 15 км голдочтой том солир өнөөгийн Мексикийн буланд унажээ. Унах ч юу байхав мөргөсөн хэрэг. Бараг л дэлхийг дундуур нь хуваачихсан юм байх. Асар их хүхэр агаар мандалд гарч ам...
      Date2017.05.25 ByMөөг Views329
      Read More
    14. No Image

      Философич, доктор С.Молор-Эрдэнэ: Чингис хаан эх орондоо юу ч бүтээгээгүй

        Философич С.Молор-Эрдэнэтэй ярилцлаа. -Та нэгэн лекцийнхээ үеэр Чингис хааны үед төр гэж байгаагүй, тэр бүү хэл хууль ч гэж байгаагүй талаар дурдсан. Таныг ингэж хэллээ гэж олон хүн дургүйцлээ илэрхийлж, өөр өөрийнхөөрөө шүүмжиллээ? -Шүүм...
      Date2017.05.24 ByMөөг Views1421
      Read More
    15. Яруу найрагч, зохиолч, СГЗ Г.Аюурзана: Миний ном түүнд л амттай уншигдахгүй бол бусад хүн хэзээ ч олж үзэх ёсгүй

      Та бидний цаг үеэс 100 гаруй жилийн өмнө Монголд хүмүүс хэрхэн амьдарч байсныг урнаар өгүүлсэн нэгэн шинэ номыг зохиолч, яруу найрагч Г.Аюурзана саяхан хэвлүүллээ. Уламжлал ёсоор Г.Аюурзанын ном худалдаанд гарсан эхний сардаа эрэлт ихтэй бай...
      Date2017.05.23 ByMөөг Views545
      Read More
    16. Нийтлэлч Аанхаа: Гол нь сэтгэлээрээ

      Нэг танил багш төрсөн өдрөөрөө хичээл орж таарч. Оюутнууд нь түүнийг мэдчихээд хичээл эхлэхээс өмнө бөөнөөрөө босч зогсоод “Багшдаа төрсөн өдрийн мэнд хүргэе ээ.. ” гэснээ “Өнөөдөр бидний баярын өдөр..” гээд л хоороор дуулаад эхэлсэнд мань ...
      Date2017.05.23 ByMөөг Views182
      Read More
    17. ОХУ-ын /хуучнаар ЗХУ/ домогт кино найруулагч Андрей Тарковскийн сүүлчийн ярилцлага: Нэгдүгээрт, ЗХУ-д би бол “хориглогдсон” уран бүтээлч. Энэ нь л үзэгчдийн сонирхлыг татаад байгаа юм.

      Андрей Арсеньевич 1986 оны 4 сарын 28-ны өдөр Парис дахь байрандаа хэвтэн эмчлүүлж байхдаа энэ ярилцлагыг “Nouvelles Clés” сонинд өгчээ. Урлагийн түүхэнд асар хүнд нөхцөл байдалд өөрийн гэсэн дуу хоолойгоо хүчтэй илэрхийлсэн сод кино бүтээл...
      Date2017.05.22 ByMөөг Views394
      Read More
    18. Нийтлэлч ТОМё БОДё: Хувирдаггүй хүмүүс

      Хадны сүг зураг шиг амьдралаар амьдрах хүмүүс гэж бас байх. Нүцгэн хөлөөрөө их газрыг тийрэн, нум сум агсаж ан гөрөө хийнэ. Африк тивийн өмнөд хэсэгт нутаглах Сан омгийн тэдгээр хүмүүс хэдэн мянган жил гэлтгүй, яг л тэгж амь зууж иржээ. Урь...
      Date2017.05.19 ByMөөг Views275
      Read More
    19. Breaking Bad

      Та бүхэнд 2008 онд 1 дүгээр сараас AMC кабелийн сувгаар гарсан таван бүлэг 62 ангитай BREAKING BAD киног санал болгоё. BREAKING BAD кино наадмуудаас нийт 137 шагнал хүртсэн. Metacritic сайтад 100-аас 99 оноо авч Гиннессийн номд үзэгчдээс ха...
      Date2017.05.18 ByMөөг Views293
      Read More
    20. Дэниэл Пинкийн "Drive" номын тухай: Биднийг юу урамшуулж, юу хөдөлгөдөг вэ?

      Drive гэх үгийг хүсэл эрмэлзэл, хөдөлгөгч хүч гэж хөрвүүлж болно. Энэхүү номонд Дэниэл Пинк ямар ямар зүйлс хүмүүсийг мотивацижуулж, зөв зүйтэй зүйлсийг хийхэд, ажилдаа илүү сайн байхад юу юу нөлөөлдгийг судлан, маш сонирхолтой үр дүнг гарга...
      Date2017.05.17 ByMөөг Views234
      Read More
    Board Pagination Prev 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 20 Next
    / 20

         Радио Нийтлэл