Амьдрал бол агуу үйл хэргийн төлөөх адал явдалт аялал юм. Энэ аялал амар хялбар байхгүй ч, хүн түүнийг өнгөрсөн цагийн таатай сайхан дурсамжууд,  ирээдүйн тухай хэзээ ч  үл дуусах хүсэл тэмүүллээр туулдаг гэж боддог. Хүний амьдралд үл мартагдах олон дурсамж байх бөгөөд үүнээс оюутан цаг хамгийн онцгой он жилүүлдийн нэг нь байдаг.

Монгол улсад жил бүрийн намар 40,000 гаруй хүүхэд шинээр оюутны ширээнд элсэн суралцдаг гэсэн баримт бий. Гэтэл хавар нь …... хүүхэд л диплом өвөртлөн төгсдөг. Тэгвэл тэдгээр хүүхдүүд юуны учир замаасаа буцах болов? Зарим нь ямар нэгэн шалтгаанаар жилийн чөлөө авч, нөгөө хэсэг нь суралцахаас шууд татгалзана. Түүний тайлбар нь ч бас л янз бүр. Мэргэжлээ буруу сонгосноос сурах сонирхолгүй болоод сургуулиа орхичихсон нэг хэсэг байхад нөгөө хэсэг нь өөрийнхөө арчаагүйгээс замаа алдаж, хатуухан хэлэхэд гудамжинд гарчихдаг. Гэвч энэ бол зөвхөн хувь хүний ухамсараас л шалтгаалах зүйл.

 350m2ag.jpg

2003 оны хавар 10 жилээ төгсөн МУИС хэмээх энэ их эрдмийн өргөөд элсэн орж оюутан болсон мөчөө эргэн дурсахад сайхан байна. Тэр жил төгссөн манай ангиас 11 хүүхэд энэ сургуульд орсон байлаа. Анх хүүхэд байхдаа байрныхаа ах, эгч нараас оюутан болох ямар байдаг тухай яаж суралцах ёстой тухай их л асууж хурдхан шиг л оюутан болох юмсан гэсэн бодол толгойд эрхгүй төрдөг байж билээ.

Тэдний яриагаар бол оюутан нас, эрх чөлөө гэдэг нийтлэг зүйлийг л ярьдаг байсан. Улаанбаатар хотод ороод анх сургуульдаа бүртгүүлчээд ээжтэйгээ алхаж явахад би ингээд оюутан болчлоо шүү дээ гэж өөртөө хэлж байснаа тод санадаг юм. Ээж ч гэсэн миний хүү ингээд оюутан боллоо доо гээд үнсэж байсан. Тэгээд л хөдөөнөөс ирсэн дийлэнх оюутануудын л нэгэн адил хувцас, хунар хичээлийн хэрэгсэл авах гэж Нарантуул захаар улаа элэгдтэл алхаж байсан да. Ккк. Урд өмнө хэзээч тэгж өөртөө хувцас сонгохоор дэлгүүр хоршоогоор явж байгаагүй болоод ч тэрүү таалагдсан бүхнээ авах миний сонирхол хязгааргүй ч мөнгө гэдэг зүйл нь хэмжээ хязгаартай шүү дэ.

Улаанбаатар хотод манай өвөөгийнх байдаг байсан болхоор би оюутан байх хугацаандаа өвөөгийндөө байхаар боллоо. Тэр үед ээж надад Nokia-5110 гээд антентай нэг их том гар утас авч өгч билээ. Тэр л миний анх гар утастай болсон түүх дээ. Гар утас, автобус гээд л бүх зүйл миний амьдралд шинээр гарч ирсэн өөрчлөлтүүд байсан юм.

Ингээд анхны хичээлдээ суухаар сургуулийн зүг ээжтэйгээ хамт зүглэж явахад яагаад ч юм сэтгэл их догдолж байсан санагдана. Манай анги МУИС-ын МКС буюу хичээлийн 3-р байранд байралдаг байлаа. Хайж хайж нэг юм ангиа олоод суулаа Эдийн Засаг Математик Загварчлалын оюутанууд гээд газар газраас ирсэн 40 орчим хүүхэд сууж байх юмаа. Ингээд л нэг нэгээрээ өөрсдийгөө танилцуулаад л оюутан насныхаа анги хамт олонтойгоо танилцаж байсан юм даа.

oyutan-middle.jpgcce9e1196fa8c01dbig.jpg

Оюутан нас, эрх чөлөө бас их хариуцлага ноогдож байгаа энэ үед буруу замруу орж болохгүй шүү, уруу татах хүмүүс их бий шүү, хичээл номоо сайн хийнэ шүү, орой үдэш гадуур дотуур хамаагүй явж болохгүй шүү Улаанбаатар хот чинь аюултай шүү гэсэн захиас, анхааруулга ар араасаа л хөврөнө. Би ч дотроо тэгж л бодож сурч ирсэн л дээ. Жаахан оройтоод л ирнэ өвөөдөө загнуулдаг байсансан. Хэдий өвөөгийндөө байгаа ч гэсэн нэгэнт айлд байгаа болхоор аль болох оройтохгүйг хичээж бас загнуулахгүйг хичээдэг байлаа. Би ер нь хүнтэй нээх танилцаад байдагүй барагтай л бол ганцаараа явж, ганцаар хооллож ганцаараа номын санд сууж, ганцаараа харьдаг тийм л хүүхэд байсан болоод ч тэр үү оюутан болсон эхний он жилүүдэд надад тэр бүр нийлээд байх найзууд байхгүй гэрээс барагтаа л бол гардагүй байсан.

Гэхдээ залуу хүн л болсон хойно хааяа оройтох, наргиж цэнгэх асуудал байлгүй л яахав... Гэтэл наргиан цэнгээнд хэм хэмжээ хэрэгтэй. Тэгэхгүй бол эгч, ээжийнхээ мөнгийг зарж, зарж ирчихээд архичин болж, буруу зам руу орчихвол түүнээс харамсалтай юу байх вэ дээ. Надад шоуддаг хэрнээ хэм хэмжээгээ мэддэг, хичээл ном, наргиан цэнгээнээ тохируулдаг сайхан хэдэн найз нар байдаг байсан. Тэгэхээр шоуддаг л бол тэр болохгүй болж яваа хүүхэд гэж ойлгож болохгүй лдээ.

 

Хичээлийн тал дээр гэвэл дэмий өнгөрүүлсэн цаг хугацааг хэзээ ч нөхөж болдоггүйг мэдэрсэн. Би бусдын л адил хичээлээ таслаж, гэрээсээ ирсэн мөнгөөр шоудаж, өглөө нь нойроо дийлэхгүй эхний цагаа таслаж, багшдаа улайх ч үгүй худлаа хэлж, шалгалтан дээр юу ч хариулж чадахгүй сууж үзсэн. Тэглээ гээд би муу хүүхэд болоогүй. Тэгээд ч бүгд л энэ бүхнийг үздэг. Оюутан насны сайхан нь магадгүй үүнд л оршдог байх.

Зөндөө олон семинар тасалчихаад, түүнийгээ аргалахын тулд шөнөжингөө суугаад, шалгалтандаа бэлдэнэ. Тэгээд шалгалтан дээрээ торолгүй гарч ирдэг ч хийгээгүй семинар дүнг минь доош нь татчихна. Эсвэл семинараа таслалгүй хийсэн ч лекцээ тасладаг. Гэтэл шалгалт дөхөөд унших гэтэл лекц нь олддоггүй. Ядаж байхад хүн бүрийн лекц дутуу. Бие биеэсээ нөхсөн ч ганц хоёр лекц огт олдохгүй. Учир нь яг тэр лекцэн дээр бүгдээрээ тасалчихсан байдаг л байсан. Гэтэл яг тэр асуулт нь шалгалтан дээр ирчихнэ гээч...

 studentmdebtm1mjpg.jpg

Тиймээс л алдсан цаг хугацаагаа найзуудынхаа тусламжтайгаар нэлээд нөхөж байсан. Гэхдээ бид дан ганц дүнгийн төлөө, тэгээд диплом өвөртлөхийн төлөө сурч болохгүйг маш сайн ухаарсан. Тиймээс л арван жилд байсан шигээ найздаа шалгалтан дээр хуулуулах, эсвэл хуулах биш, харин ойлгоогүй сэдвийг нь ойлготол нь ярьж өгч сэтгэлээсээ туслах хэрэгтэй гэдгийг сайн ойлгосон.

Оюутан байхдаа дотуур байранд нэг хэсэг амьдарч үзлээ. Ер нь ерөөсөө бие дааж амьдарч үзмээр санагдаад оюутан байх сүүлийн жилүүдэдээ өвөөгөөс тусдаа амьдарч газар газраар л тэнүүчилж үзсэн дээ. Нэг хэсэг 5 шард, дараа нь 11-р хороололд, тэгээд 120-д, гэр хороололд хүртэл амьдарч үзсэн. Автобусанд чихэлэдэхдээ чихэлдээд л, өлсөхдөө өлсөөд л, гутрахдаа гутраад л, ганцаардахдаа ганцаардаад явж л байсан. Гэхдээ энэ бүхэн маань эргээд бодоход сайхан санагддаг юм. Энэ л үед надтай хамт байсан нэг л зүйл байдаг нь чихэвчний хөгжим байдаг байлаа. Чихэвчээ зүүгээд л явж байх нь надад жаргалтай санагддаг болцон байсан шүү.

1188995095_274399a375dd3ce0537b2a6ebedfc

Оюутан байх хугацаанд хүүхдүүд гэр бүл болж хань ижилээ олох нь энүүхэнд байдаг шүү дээ. Анги танхим, номын сан, цайны газар, гудамж талбайгаар дүүрэн л залуу хосууд бие биенээ тэврэн явах нь нэг бодлын атаархмаар л харагддаг байсан. Би оюутан байхдаа би эмэгтэй хүнтэй үерхэж байгаагүйээ. Хүнтэй танилцах тал дээрээ би ер нь учир дутагдалтай л даа түрүүлж танилцах оролдлого хийхдээ тун тааруухан бас жаахан ичимхий ккккк. Үнэндээ оюутан байх хугацаандаа эмэгтэй хүнтэй үерхэх тухай болоод хайр дурлал гэж зүйл бараг мартагдсан байсан даа. Ккк.

 

 

Гэхдээ нэг удаа номын санд суугаад сүрхий нь аргагүй хичээлээ хийгээд сууж байтал хажууд нэг хүн ирээд хажууд тань хүн бий юу гэж асуудаг юм байнаа тэгээд хартал нэг хөөрхөн охин зогсож байдаг юм байна би ч хажууд хүн угаасаа л байхгүй байсан болхоор байхгүйээ суу суу гээд цүнхээ авлаа. Тэр өдөр би нилээн удаан номын санд суухаар төлөвлөсөн байсан болхоор орой болтол суугаад л байлаа тэр ч бас суух санаатай ирсэн бололтой надтай хамт нилээн удаан суулаа тэгтэл тэр охин намайг дуудсанаа үнэндээ би чамтай танилцах гэж чиний хажууд суусан юмаа гэж авдын байна тэгээд танилцлаа даа.

Тэр МУИС-ын НШУС-д сурдаг оюутан байсан. Бас хичээлийнхээ хажуугаар ажил хийдэг, бас телевизд нэвтрүүлэг хөтөлдөг намайг бодвол нилээн бие даасан, нүүрэмгий охин байсан шүү. Надад их ч тус болдог байж билээ. Хамт номын санд сууна, хааяа гадуур алхана, хааяа хамт хоолонд ордог тийм л сайхан жирийн найзууд болсон. Ингээд л сургуулиа төгсөөд тус тусынхаа мөрийг хөөсөн дөө. Одоо тэр хань ижилтэй болцон сайхан амьдарч байгаа гэдэгт итгэлтэй байна. Холбоо бариагүй бараг 4 жил болж байна шүү дээ.

20100421%20023.JPG

Ингээд л цаг хугацаа яван явсаар 2003 онд энэ сургуулийн хамгийн отгон оюутан нь болж сэтгэл догдолон элсэж байсан бол 2007 онтой аль хэдийнээ золгож сургуулиа төгсөх их ажил хааяанд ирж дипломын ажил бичиж эхлэсэн дээ. Дипломын ажлаа хамгаалж дуусаад ромбо дипломоо гардан авсаны дараа анх 2003 онд би ингээд оюутан болчлоо шүү дээ гэж өөртөө хэлж байсан шиг би ингээд оюутан насаа үдлээ шүү дээ гэж бас өөртөө хэлж байсан ...

Аавын хайртай хүү, ээжийн элбэрэлт үр байснаа айлын эзэгтэй, гэрийн эзэн болох алтан агшин нэг л өдөр ирж, амьдрал гэж юутай баялаг, хариуцлагатай юм вэ? гэж бодож суух цаг тун ойрхон байна ....