(*.201.20.156) Уншсан 1055 vote 0 Коммент 0
?

Shortcut

PrevӨмнөх Бичлэг

NextДараах Бичлэг

Larger Font Smaller Font Дээш Доош Go comment Хэвлэх
?

Shortcut

PrevӨмнөх Бичлэг

NextДараах Бичлэг

Larger Font Smaller Font Дээш Доош Go comment Хэвлэх

 

Шашны тухай яриа болоход: юунд сүсэглэдэг вэ, яаж сүсэглэдэг вэ? гэсэн хоёр асуулт гарч ирдэг юм. Хүн-чүүд жил бүрийн хавар «өвөг дээдэс, тэнгэр, газар, сүнсэнд» өргөл барьц өргөдөг байв. Шанью өдөрт 2 удаа мөргөл үйлдэнэ, өглөө мандаж буй наранд, орой саранд мөргөмү. «Одон гариг, сарны байдлыг харж байж» аливаа үйлдлээ эхэлдэг байв. 

Хэрэв үүн дээр шанью-гийн «тэнгэр, газраас төрсөн, нар, сарнаас тавигдсан» хэмээх хэргэмийг нэмбэл мөргөн шүтэх нэг объект сансар огторгуй байжээ гэдэг нь тодорхой болно; хүн-чүүд огторгуйг дүрсэлсэн онгодтой, өөрөөр хэлбэл, огторгуйг хүнчлэн үзүүлсэн байв. 

Огторгуйг ингэж бурхан шүтээн болгох нь грекийн үлгэр домог (Сатурны эцэг Уран), энэтхэгийн (эртний бурхдын нэг Варүн), эртний скандиновчуудын (Один) шашинд байсан юм. Үүнээс үндэслээд бодвол огторгуйг сүр бараатайгаар хүнчлэн шүтэхийг хүнч үүд баруун хөршүүдээсээ, юэчүүд юмуу динлинчүүдээс авчээ гэж хэлж болно, яагаад гэвэл, дорнод азийн монгол төрөлтнүүд тийм шашинтай байгаагүй юм. 

Дорно дахины полиспиритуализм өвгөдийн сүнсийг байгалийн эзнээс яс зааглан ялгадаг байсан юм. Эдгээрийн алийг нь ч дуудаж, үргээн тарааж, уурлуулж, баярлуулж болно гэж үздэг байлаа. Эдгээр сүнс бол бурхан шүтээн биш, харин зөвхөн уг чанараараа л хүмүүсээс ялгаатай амьд амьтан юм гэж хятадууд, түвдүүд үздэг байв; тэд хүчтэй, гэхдээ бүхнээс хүчтэй биш, уг чанараараа сайн ч бус муу ч бус, гэхдээ хорлож чадна, тус болж чадна гэнэ.

Товчоор хэлбэл, сүнстэй харьцахыг шашин гэж нэрлэхэд бэрхтэй юм. Хүн-чүүд ч гэсэн сүнсэнд итгэдэг байв. Тэд хойд насны амьдралд ч итгэдэг, түүнийг энэ насны амьдралын үргэлжлэл гэж нүүдэлчний болхи ухамсар төсөөлдөг байлаа. Ийм болохоор давхар авсанд сүртэйеэ оршуулна; талийгаачийг дааруулахгүйн тулд хоргой, үнэт үслэг эдээр хучина; хойд насанд нь түүнд үйлчлүүлэхийн тулд найз нөхөд, татвар эмийг хэдэн зуугаар нь алдаг байв. 

Шанью юмуу, төрийн албан хаагчдад «бараа болох» энэ харгис заншлаас гадна хүнээр өргөл барих явдал байсан юм. «Дайчдад өргөх өргөл»мэдээж, өвөг дээдэст зориулсан өргөлд эр зоригтой олзлогдогсдыг золигт гаргана, сүнс шидтэний амаар барьцаа нэхдэг байлаа. 

Хүнээр өргөл барьц барих нь хүн-чүүдийн сибирийн агуулгатай шашин, хятадын алс эртний бөө мөргөл, магадгүй, түвдийн бон шашинтай холбоотой нь эндээс харагдаж байна. Шашны энэ систем нэгдмэл бурхан байхыг хүлээдэггүй, ууртай, ширүүн амьтад ад зэтгэрийг хүндэтгэхээр хязгаарладаг.

Хятадуудаас хүн-чүүдийн булааж авсан алтан онгодыг Баруун хязгаараас гаралтай буддын төрх юм гэж олон эрдэмтэн үздэг.

 

Шашны энэ системийн эсрэг өвөг дээдсээ тахин шүтдэг күнзийнхэн, бас буддистууд, хожим загалмайтан болон лалынхан тэмцсээр байсан боловч энэ систем XIX зууныг хүртэл Түвдэд, нэлээд өөрчлөгдсөн хэлбэрээр Дорнод Сибирийн тунгусуудад оршсоор байсан билээ. Тэнд эл систем мөн л хүнээр өргөл барихтай холбоотой байснаа хожим үүнээ больсон нь сонин юм. 

Гарвал үүсэл, агуулгаараа нэн ялгаатай аз зэтгэр номхотгох, огторгуйг шүтэх гэсэн хоёр зэрэгцэн байсан нь өнгөц харахад хачирхалтай мэт санагдана, гэвч тэдгээрийн ертөнцийг үзэх үзлийг хүн-чүүд тодорхой зааглан ялгадаг байсныг харгалзвал энэ нь илэрхий болно, тэд ердөө л бие биендээ саад болдоггүй байв. 

Өөр нэг сонин зүйл гэвэл, хүн-чүүд өрнөдийн ч, дорнодын ч соёлын төсөөллийг өөртөө шингээж тэдгээрийн аль алиныг нь өвөрмөц торгон хэлбэрээр нь хослуулж байсанд оршино. Түүгээр ч барахгүй хүн-чүүд алс холын Энэтхэгийн номлол сургаалыг ч хүлээн авч байжээ. Хятадуудаас хүн-чүүдийн булааж авсан алтан онгодыг Баруун хязгаараас гаралтай буддын төрх юм гэж олон эрдэмтэн үздэг. Хүн-чүүдийн дунд буддынхан байсан гэж бодох үндэс байхгүй, гэвч тэд буддын номлолыг мэдэж, сонирхож байсан нь чухал юм.

Эх сурвалж: Л.Н.ГУМИЛЕВ “Хүн гүрэн”

?

  1. No Image

    Ж.П.САРТРЫН ФИЛОСОФИЙГ ОЙЛГОХОД ТУС БОЛОХ 20 ЭШЛЭЛ

    Францын философич, жүжгийн болон үргэлжилсэн үгийн зохиолч, улс төрийн идэвхтэн Жан Поль Сартрын бүрэн цадиг, философийн үзэл баримтлал, улс төрийн чиг баримжаа гээд цогц мэдээллийг багтаасан “Сартр: Зурагт хөтөч” ном эх хэлнээ орчуулагдан г...
    Date2017.09.06 ByAlimaKhash Views459
    Read More
  2. No Image

    ДЭЛХИЙН ХАМГИЙН ЖИЖИГХЭН ЭМЭГТЭЙ ГЭРЛЭЖЭЭ

      Одоогоос зургаан жилийн өмнө буюу 2011 оны 12 дугаар сарын 21-ний өдөр дэлхийн хамгийн жижиг эмэгтэй Amge 18 нас хүрч дэлхийн Геннисийн амжилтанд бүртгэгджээ.   Тэрээр ердөө 62.8 см өндөр гэнэ. Amge нь 2009 онд “Body Shock: Two Foot Tall ...
    Date2017.09.05 ByAlimaKhash Views709
    Read More
  3. No Image

    Дантес, Пушкиныг алсныхаа дараа хэрхэн амьдарч байсан бэ

    Оросын утга зохиолын хэлийг үндэслэгч гэж үздэг аугаа их Александр Сергеевич Пушкин франц офицер Дантестай халз буудалцаж  гэдсэндээ хүнд шархадсаны улмаас 1937 оны хоёрдугаар сарын 8-ны өдөр насан эцэслэсэн.  Харин Хүний гараар босомгүй хө...
    Date2017.09.05 ByAlimaKhash Views869
    Read More
  4. No Image

    19 насандаа хорих лагерийн харгалзагч болсон харгис бүсгүйн түүх

    Хүн төрөлхтөн фашизмыг ялаад өдгөө 65 жил өнгөрсөн байна. Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед дайны гэмт хэрэг гэхээс илүүтэй хүн төрөлхтөны эсрэг гэмт хэрэг хийсэн олон эмэгтэйчүүд байдаг. Тэдний магнайд хатагтай Ильза Кох зүй ёсоор бичигддэг юм. ...
    Date2017.08.29 ByAlimaKhash Views1120
    Read More
  5. No Image

    Оросын жүжигчин Украины армид байлдаж байна

          “Адмирал”, “Ирээдүйгээс ирэгсэд” зэрэг кинонд тоглосноор нь бидний сайн мэдэх Оросын жүжигчин Анатолий Пашинин эх орноосоо явж, Украины армийн цэрэг болон Донбасст байлдаж байгаа аж. Энэ талаар Украины сэтгүүлч Андрей Цаплиенко “Facebo...
    Date2017.08.29 ByAlimaKhash Views794
    Read More
  6. ”Урилгагүй зочид”

         Хорвоо ертөнц дээр сонин хачин зүйлс олон. Шинжлэх ухааны үүднээс ч тайлбарлах боломжгүй зүйлс байдаг. Сүнсний тухай хүмүүс сонирхож, байдаг үгүй дээр маргадаг. Энд тэнд сүнс, буг чөтгөртэй таарсан гэх хүмүүсийн яриа олон байдаг билээ....
    Date2017.08.24 ByAlimaKhash Views1022
    Read More
  7. Хүүхдийн сүнсэнд эзэмдүүлсэн нууцлаг хүүхэлдэй

        Олон арван жилийн турш хүүхдийн сүнсэнд эзэмдүүлсэн гэх энэ хүүхэлдэй нууцлаг хэвээр байна. Домогт Окику хүүхэлдэй нь урт хар үс, хар нүдтэй, 40 см өндөр, кимонотой аж. Окику хүүхэлдэй нь 1938 оноос хойш Хоккайдо мужийн Ивамизава хотын ...
    Date2017.08.24 ByAlimaKhash Views577
    Read More
  8. “Шүдний хорхой бол тамын чөтгөр” бүтээл

        1700-аад оны үед Францын нэгэн сийлбэрч “Шүдний хорхой бол тамын чөтгөр” бүтээлээ бүтээжээ. Уг шүд нь 10,5 см урттай, хоёр тэнцүү юм. Уг бүтээлээрээ шүд хорхойтох үйл явцыг харуулсан байна. Ё.Мээдээ
    Date2017.08.24 ByAlimaKhash Views511
    Read More
  9. Европын түүхийг өөрчилсөн ТЭМБҮҮ өвчний тухай ... /16+/

    Хөгшин Европын түүхэнд хоёр халдарт өвчин маш том нөлөө үзүүлсэн. Энэ нь 40 сая хүний амийг авч одсон ч хөгжлийн шинэ үеийн хүрдийг эргүүлсэн тарваган тахал, удаах нь 20 сая хүнд халдаж талыг нь үхүүлсэн ч хувьсгал шинэчлэлийн галыг өдөөсөн...
    Date2017.08.22 ByAlimaKhash Views1098
    Read More
  10. Дэлхийн хамгийн аюултай 10 зам

    Эзгүй юм шиг, өөдөөс ирэх машингүй,огцом эргэлтгүйзамаар тайван, тэгэхдээ дуу, хөгжимсонссон шиг давхиж явахаас илүү сайхан зүйл гэж юу байхав? Гэвч дэлхийн хаана ч тэр бүр жолооч ингэж явж чаддаггүй бололтой. Зарим нь адармаатай гэмээр зама...
    Date2017.08.21 ByAlimaKhash Views758
    Read More
  11. Б.Ринчен: Одон уулын муухай зантыг яаж барьсныг сонссон минь

    (Дуртгал)  (Энэ дуртгалд Ринчен гуай арван зургаатай байхдаа Барон Унгерн фон Штернбергийн хоригдож байхтай дайралдан ажин шинжиж байсан, Барон Унгерныг хэрхэн барьсан түүхийг сонссоноо өгүүлдэг). Билгийн улирлын арвантавдугаар жарны цагаагч...
    Date2017.07.20 ByAlimaKhash Views2038
    Read More
  12. Доголон Төмөр хааны догшин шарил

    Түүхэнд түүний нэр алдар Төмер хаан, “Доголон” Төмөр, “Бурхны ташуур”, Тимур, Тамерлан, Тимерлинг хэмээгдэн олон янзын нэрээр мөнхрөн үлджээ. Түрэгжсэн монгол ноёны хүү болох Төмөр бээр Бухар хотоос баруун өмнөд зүгт орших Кэш хотод Барлас о...
    Date2017.07.20 ByAlimaKhash Views2177
    Read More
  13. 21 муур алсан этгээдэд 16 жилийн хорих оноожээ

    ВАШИНГТОН./TASS/. 21 муур алсных нь төлөө АНУ-ын иргэн Роберт Фармерт Калифорни муж улсын Санта-Клара хотын Дээд шүүхээс 16 жилийн хорих ял оноожээ. Энэ тухай бямба гарагт USA Today сонинд мэдээллээ. Тус хотын нэгэн дүүргийн айлуудын муурнуу...
    Date2017.07.18 ByAlimaKhash Views1483
    Read More
  14. Ганц бие ээж хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүгээ Харвардад элсүүлж чаджээ

    Хятадын нэгэн ээж өөрийн хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүгээ амьдралынх нь чухал сорилтуудыг даван туулахад тусалж иржээ.Саяхан тэдний хувьд бүр ч чухал түүхэн үе тохиосон нь хүү Харвардын Их сургуульд суралцах эрхтэй болсон    юм.   Зоу Хонг Яны хү...
    Date2017.07.18 ByAlimaKhash Views1478
    Read More
  15. НАСА удахгүй харь гаригийнхны талаар шуугиант мэдээлэл хийнэ

    Сансар огторгуйг судлах НАСА агентлаг тун удахгүй харь гаригийн соёл иргэншил байдаг талаар мэдээлэл хийж магадгүй. Ийм мэдэгдлийг Anonymous гэдэг нэртэй хакерчдын бүлэглэлийн төлөөлөгчид хийсэн байна. Кибер гэмт хэрэгтнүүдийн үзэж байгаага...
    Date2017.07.16 ByAlimaKhash Views1950
    Read More
  16. 60 насандаа хүүхэд төрүүлжээ

    Атифа Ляжич хэмээх 60 настай эмэгтэй өөрийн нөхөр болох 68 настай Сериф Нокичтой гэр бүл болсноос хойш сүүлийн 20 жилийн турш хөл хүнд болохыг оролджээ. Тэгвэл долоодугаар сарын эхээр Сербийн тэтгэврийн хөгшчүүлийн мөрөөдөл биелж, Атифа охи...
    Date2017.07.16 ByAlimaKhash Views911
    Read More
  17. Л.Н.ГУМИЛЕВ: ХҮН-ЧҮҮДИЙН ШАШИН

      Шашны тухай яриа болоход: юунд сүсэглэдэг вэ, яаж сүсэглэдэг вэ? гэсэн хоёр асуулт гарч ирдэг юм. Хүн-чүүд жил бүрийн хавар «өвөг дээдэс, тэнгэр, газар, сүнсэнд» өргөл барьц өргөдөг байв. Шанью өдөрт 2 удаа мөргөл үйлдэнэ, өглөө мандаж буй...
    Date2017.07.07 ByAlimaKhash Views1055
    Read More
  18. Хэлсэн бүхэн нь үнэн байдаг мэргэн ламтан эрлэгийн элчийг хөөжээ

    Увс аймгийн Зүүнхангай, Өндөрхангай сумдад мэргэн түргэн лам нар олон байжээ. Мэргэн Жоош гэж ирээдүйг зөгнөж хэлдэг хүн байж. Нутгийнхан түүнийг лам ах гэж авгайлна. Түүний хэлсэн үг заавал биелдэг. Нэг удаа малчин Жанчив гэгч эр хоёр тэмээ...
    Date2017.07.05 ByAlimaKhash Views1679
    Read More
  19. No Image

    Д.Мөрөн: Өвөр Монголчууд бид эхгүй өнчин хүүхэд

      Дэмчигноров Гоминданы засгийн газраас Өвөр Монголыг холбооны улс болгохоор гуйсан нь бүтсэнгүй. Мөн Япон ч үнэн сэтгэлээсээ Монголыг дэмжсэнгүй. Америк цаг алдаж, Орос Хятад хоёр Монголыг хувааж эзэмших гэсэн олон шалтгаанаас Өвөр Монголыг...
    Date2017.07.05 ByAlimaKhash Views939
    Read More
  20. No Image

    Бараг ялагдал буюу Бат ханы арми Мүхигийн тулаанд бутарсан нь

    Нилээд маргалдсаны эцэст хамгаалалтын стратегийг сонгох шийдвэрийг Бела хаан гаргажээ. Цэргийн хуаранг Мүхийгийн тал нутагт Сайо голын баруун эрэгт байрлуулав. Алс тэртээх Унгарын Мохийн хөндий, Сайо голын хөвөөнд монгол морьтон баатруудын б...
    Date2017.07.05 ByAlimaKhash Views771
    Read More
Board Pagination Prev 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ... 41 Next
/ 41