Радио Нийтлэл

     SOCIAL - СОНИН ХАЧИН







  • ?

    Shortcut

    PrevӨмнөх Бичлэг

    NextДараах Бичлэг

    Larger Font Smaller Font Дээш Доош Go comment Хэвлэх
    ?

    Shortcut

    PrevӨмнөх Бичлэг

    NextДараах Бичлэг

    Larger Font Smaller Font Дээш Доош Go comment Хэвлэх
     
     

     

    ХҮҮЛЭН ХААН УУЛЫН ХҮРЭН САХАЛТ СУСАЕВХалимагийн офицер Сусаев нь 1942 оны хавар Смоленскийн тулалдаанд гарамгай гавъяа байгуулсан учир ЗХУ-ын баатар цолоор шагнагдсан гвардийн 12-р хорооны урдаа барьдаг мэргэн буудагч байжээ.

    Харин Москвагийн дэргэдээс Сталинград руу яаралтай татагдсан мэргэн буудагч Сусаев 1943 оны нэгдүгээр сард Германы тусгай албаныханы хараанд өртөн бүслэгдэж амьдаараа олзлогджээ. Түүнийг Сталинградын алдартай мэргэн буудагч Зайцевтэй андуурч барьсан гэдэг таамаглал ч бий. Тухайн үед Иосиф Сталины 270-р харгис тушаалд байлдааны галын шугамнаас ухарсан хийгээд олзлогдсон бол урвасанд тооцно хэмээн заасан байлаа. Мэргэн буудагч Сусаев Германы цэргийн олзонд 1945 оны нэгдүгээр сар хүртэл хоригдож байгаад Биркнаугийн хорих лагерийг чөлөөлөхөд суллагджээ. Суллагдсан даруйдаа тэрбээр мотобуудлагын 248-р дивизд мэргэн буудагчаар алба хааж Прагийг чөлөөлөх тулалдаанд оролцсон байна. Гэвч түүнийг дайн дуусаад эх нутагтаа ирсэний дараа Сталины байгуулсан цэргийн онцгой комиссынхон олзлогдож урвасан хэмээн 270-р тушаалын дагуу баривчилж урвагч Власовын армийн бие бүрэлдэхүүнд оруулан Сибирьт 25 жилийн хүнд хүчир яланд зүтгэх шийтгэл оногдуулан цөлж орхисон юмсанжээ. 1948 оны сүүлээр Цэнхэрмандалын уурхайгаас цагаан тугалга олборлуулж зөөлгөхөөр 12000 олзны орос ялтан орж ирсэний тоонд Сусаев багтсан байж.

    Уг газрыг оросууд "Модотын там” гэдэг байсан нь хожим баруунд яг энэ нэрээрээ зохиол болон хэвлэгдсэн түүхтэй. Уг уурхайд 12000 орос хоригдол, 45 газар ухагч бульдозер, 25 шороо ачигч эксковатор, 15 км усан хоолой, 58 ус татагч насос, 5 том 20 жижиг дизель цахилгаан үүсгүүр болон хамгаалалтын 8000 цэрэгтэй том бааз байрлаж, 1948 оны хавраас эхлэн 1953 оны зун гэхэд нэг ээлжиндээ 1000 гаруй автомашинаар өдөр шөнөгүй зөөсөөр бүх баялагийг нь цөлмөж дуусгасан гэдэг. Харин 1950 оны намар уг уурхайгаас долоон хүн оргосоны нэг нь Халимагийн мэргэн бууч, ЗХУ-ын баатар ахлах дэслэгч Сусаев байжээ.

    Оросын цэрэг-цагдаагийн их хүч оргодолуудын араас сар гаруй хөөцөлдсөний эцэст зургааг нь алж устган нутгийнханы хэлдэгээр "хүрэн сахалт”-ыг Хэнтий аймгийн Хүүлээ хаан уул руу алдаж орхижээ. Угаасаа Хүүлээ хаан ууланд эрт дээр үеийн шилийн эрсийн орогнож байсан хэд хэдэн агуй нуувч бэлээхэн байсан нь мань эрд нуугдах боломж олгосон байна. 1951 оны хавар Хүүлээ хаан ууланд Сусаев бүгж байгаа нь нутгийн олонд илэрхий болсон учир 500 орчим орос цэрэг ирж Борхужирын улаан буланд байрлан үе үе чанга яригчаар уул руу хандан "Чамайг өөрөө ирж бууж өгвөл амийг чинь өршөөнө” хэмээн хэдэн өдөр зарлаж байгаад араас нь хөдөлсөн боловч долоо хоногийн дараа 10-аад хүнээ Сусаевийн суманд алдаад хоол хүнс нь дууссан учир юу ч үгүй бууж ирсэн байна. Үүний дараа 1952 оны зун ЗХУ-аас татаж авчирсан 30 орчим чекист эр "местный” оросуудаар газарчлуулан Хүүлээ хаан руу орж уулан дээгүүр нь байлдааны онгоц хүртэл эргэлдээд бөөн сүр дуулиантай самналт хийжээ. Гэвч 14 хоног хөөцөлдсөний эцэст чекист оросууд тал хувь болох 15 хүнээ "Хүрэн сахалт”-ын мэргэн суманд алдаад мөн л ганзага хоосон буцжээ. Түүнээс хойш хэд хэдэн удаа монголчуудыг хүртэл оролцуулан отолт занга хийж үзсэн боловч Сусаев өөрөө цэв цэвэрхэн харин ч мэдэгдэхүйц хүн хүчний хохирол учруулаад зайлан гарч чаджээ.

    Гэхдээ тэрбээр монголчуудыг амин газраар нь бус шархдуулж бууддаг байсан бол харин өөрийгөө мөрдсөн оросуудыг цохонд нь юм уу зүрхээр нь нэвт буудаж алдаг байсан гэдэг. Үүний дараа 1953 оны мөн л Оросын 300 орчим зэвсэгтэй цэргүүд ирж Хүүлээ хаан уулыг нэгжин хүрэн сахалтын араас мөшгөсөн боловч хорь орчим хүнээ хядуулаад ямар ч урамгүй буцсан байна. Энэ явдлын дараа жил хэртэй Сусаевыг мөрдөн хөөх үйл ажиллагааг зогсоожээ. Ингээд 1954 оны зун Москвагаас Катерина хэмээх чекист хүүхнийг авчирч нутгийн ногоочин орос Климовынд суулгахын зэрэгцээ уул усанд дасгаж хэд хоног бэлтгэл хийлгээд хэдэн өдөр цор ганцааранг нь ойд жимс түүлгэхээр морин тэрэгтэй явуулжээ. Катерина хэмээх тэрхүү царайлаг чекист хүүхэн яг л алтан гургалдай шиг уянгалаг хоолойгоор дуулдаг нэгэн байсан гэдэг. Тийнхүү жимс түүж яваад санамсаргүй байдлаар хүрэн сахалттай тааралдаж цаадах нь ганцаардсан эр хүн юм болохоор хүүхэнд шууд л сэтгэл татагджээ.

    Ийнхүү хэд хэдэн удаа сэжиггүй болзож дотноссоны дараа нэг удаагийн уулзаж болзох газарт нь шилдэг 12 мэргэн буудагч аваачин отоонд суулгажээ. Сусаевыг амьдаар нь барих маш осолтой байсан учир газар дээр нь буудан алах тушаал өгсөн гэдэг юм. Ингээд мань эрийг Катятай болзсон газраа уулзахаар ирэхэд нь мэргэн буудагчид газар дээр нь шууд нам буудан унагасан бөгөөд хожим нь мөн эсэхийг нь үзэж гэрчлэхээр очсон монголчууд биед нь зургаа, толгойд нь гурван сумны нүх онгойж байсан хэмээн ярьдаг ажээ. Оросын шалгарсан 48 шилдэг чекистийг Монголын нутагт буудан устгасан Халимагийн баатарлаг оргодолын үнэн бодит түүх ийнхүү эмгэнэлтэйгээр өндөрлөсөн бөгөөд харин түүний тухай үлгэр туульс шиг өчнөөн яриаг өнөөдөр ч нутгийн ардууд үргэлжлүүлэн зохиосоор байгаа билээ.

    ?

    1. Жулиус Прайсын аялал ба хүрээний хөөрхөн Дулмаа

            Зуун жилийн цаанатай л гэлүү, бүсгүй минь ээ Зураг болоод дүрээрээ даллах, хонгор минь ээ Ч.Дагвадорж 1890 оны дөрөвдүгээр сар. Их Британийн зураач залуу Монголын нийслэл Өргөө хотоор зугаалж яваад гоёл зүүлтээ бүрэн агссан сурвалжит ...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views745
      Read More
    2. Хорвоод хосгүй Монгол банхар

          Хүн төрөлхтөний тэжээж гаршуулсан анхны амьтан бол саарал чонын удам, нохой болохыг хэн хүнгүй мэднэ дээ. Нохойг  анхандаа ан ав хийх, өөрсдийгөө болоод мал, эд хөрөнгөө харж  мануулахад  ашиглаж ирсэн түүхтэй.  Кавказ, Дундад Ази, Шотла...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views1677
      Read More
    3. Монголчууд мөхөж байсан уу?

          XIX зууны эцэс, XX зууны эхэн үеэр Монголд ирж байсан жуулчдын дунд ч, энэ оронд амьдардаг орос оршин суугчдын дунд ч монголчууд мөхөж сөнөж яваа, тэдний тоо хэмжээ дэндүү хурдан буурч байна гэсэн яриа ихээхэн өргөн дэлгэрсэн байв. П.К....
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views982
      Read More
    4. No Image

      Чоно өнөөгийн хүнээс илүү ухамсартай амьтан болохыг баталсан ийм нэгэн явдал

        Энэ явдал Өмнөгөвь аймгийн өмнөд хэсэгт болжээ.Өвөл маш хүйтэн болж ,газар дэлхий цасанд дарагдан өвс ногоо муу хэдэн мал нь идэх юмгуй айл хунар байж суухын аргагуй зутарч эхэллээ.Бүл чадал сайтай айлууд нь нүүдэл хийж газрын харыг бараад...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views4001
      Read More
    5. Жулиус Прайсын аялал ба хүрээний хөөрхөн Дулмаа

          Зуун жилийн цаанатай л гэлүү, бүсгүй минь ээ Зураг болоод дүрээрээ даллах, хонгор минь ээ Ч.Дагвадорж 1890 оны дөрөвдүгээр сар. Их Британийн зураач залуу Монголын нийслэл Өргөө хотоор зугаалж яваад гоёл зүүлтээ бүрэн агссан сурвалжит яз...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views694
      Read More
    6. Нострадамус ба бид

          Нострадамусын аймшигт зөгнөлд та итгэдэг үү? Наполеон, Гитлерийн хүчирхэгжилт, 9 сарын 11-ний террорист халдлага, Берлиний хана нурах үйл явц, өөрийн цаг үеэс алс хол ирээдүйг нүдээр үзсэн мэт зөгнөн хэлсэн гэгдэх Нострадамус юуны төлөө...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views1206
      Read More
    7. No Image

      Мөнгөнморьтын шорон 20 жилийн өмнө тагтаа, муурны ярганы газар байлаа

            Халхын шоронгууд дотроос уулын ялтай хэдэн шорон ямар ч аавын хүүгийн зовхийг буулгаж, нүдийг нь сүүмэлзүүлдэг билээ. Хархорины уулын шорон, Түнхэлийн модны хорих, Дарьтын уулын хэсэг гээд нэрлээд байвал гарын 10 хуруунаас давах магадл...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views780
      Read More
    8. Банхарын тухай яриагаа үргэлжлүүлцгээе

          Байгалийн санитар Банхар     Хэдэн жилийн өмнө Шведийн хоёр жуулчинтай хөдөөгүүр баахан явлаа. Эхнэр нь надаас “Танай малчдын чинь гадаа жорлон, хогийн сав байдаггүй юм байна. Яаж болгодог юм бол” гэж асуув. “Хонох газраа очоод үзүүлье” ...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views1313
      Read More
    9. No Image

      Хятад хоол идсэний дараа амархан өлсдөгийн учир

          Хятад хоол идээд бараг нэг ч цаг болоогүй байтал өлсчихлөө гэсэн гомдол зөндөө л сонсч байсан биз дээ. Зарим хүн үүнийг ахин дахин хоолоо зарах гэсэн хятад тогооч нарын нууц жор гэж хардах нь ч бий.   Гэвч шинжлэх ухааны үндэслэлтэй суд...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views1159
      Read More
    10. Сансрын туннелийн орос хүүгийн сүнс...

          Энэ түүхийг манай нэг найз ярьж өгсөн юм. Манай найзыг Дорж гэдэг л дээ. Үнэхээр худал юм ярьж байхыг нь үерхэж, нөхөрлөсөн цагаасаа огт үзээгүй. Гэхдээ үнэмшихэд бэрхтэй нэгэн түүхийг халгаж, халгаж ярьж өгснийг нь та нартай хуваалцая. ...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views891
      Read More
    11. No Image

      “Бадарчин-93” аялалын Банхар

        1993-онд Монголоос-Америк хүртэл явган аялсан “Бадарчин-93” аялалд бид Банхар гэдэг Монгол нохой авч явсан билээ. Бид гэдэг нь хэлмэрч И.Дэндэв гуай, миний шавь Л.Нацагням, би багын ахлагчаар явсан юм. Бид Сибирь, Якут, Чукотка, Аляскаар ж...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views422
      Read More
    12. No Image

      Хятадын "Секс Хот"-ын амьдрал

          “Сексийн хот” гэх нэр зүүсэн БНХАУ-ын Дунгуань хотод маш олон эмэгтэй оршин суудаг бөгөөд тус хотын оршин суугч залуус нэг дор хэд хэдэн эмэгтэйтэй болздог байна. Энэ нь зарим залуусын хувьд мөрөөдөл мэт сонсогдох боловч уг хотод амьдар...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views2484
      Read More
    13. No Image

      Шорон дамжсан “зайран” Дамдин Б.Ширэндэв, Б.Ренчин хоёрын нүдэн дээр алга болжээ

        Хөвсгөл аймгийн Ренчинлхүмбэ сумын дархад “зайран” Жамбын Дамдингийн адал явдлыг нутаг усныхан нь төдийгүй нийслэлчүүд, ялангуяа тэр үеийн төр, засгийн томчууд андахгүй. Тэр үеийн гэдэг нь өнгөрсөн зууны 70-аад оныхон юм. Мэргэ төлөг, хара...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views2354
      Read More
    14. Хүүлэн хаан ууланд бүгсэн Хүрэн сахалт Сусаевын эмгэнэлт түүх

            Халимагийн офицер Сусаев нь 1942 оны хавар Смоленскийн тулалдаанд гарамгай гавъяа байгуулсан учир ЗХУ-ын баатар цолоор шагнагдсан гвардийн 12-р хорооны урдаа барьдаг мэргэн буудагч байжээ. Харин Москвагийн дэргэдээс Сталинград руу яар...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views1609
      Read More
    15. Францын зөнч, эмч Мишель де Нострдам бол өөрийн цаг үеэс хол түрүүлсэн гайхамшигтай суутнуудын нэг

      Нострадамус (1503 - 1566) Францын зөнч, эмч Мишель де Нострдам бол өөрийн цаг үеэс хол түрүүлсэн гайхамшигтай суутнуудын нэг юм. Түүний зөгнөлүүдээс олонх нь биеллээ олжээ. Тухайлбал, Нагасаки ба Хирошимагийн атомын бөмбөгдөлтөөс болж их өл...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views695
      Read More
    16. Фатимагийн “3” нууц

      Фатимагийн “3” нууц Энэ бол ертөнцийн төгсгөлийг таамагласан гурван цуврал зөгнөл бөгөөд Христийн эх Гэгээн Мэригийн сүнсний зөгнөл гэж үздэг. Тэрээр өөрийн зөгнөлийг Португалийн малчин Люсия Сантос ба түүний үеэлүүд Жасинта, Франсиско Март...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views1135
      Read More
    17. Гэгээн Шиптон эх хэмээн танигдсан энэ хүн бол Английн үзмэрч, зөнч Урсула Саутейл юм.

      Урсула Саутейл (1488 - 1561) Гэгээн Шиптон эх хэмээн танигдсан энэ хүн бол Английн үзмэрч, зөнч Урсула Саутейл юм.  Зөгнөлүүд нь 1641 оноос нийтэд дэлгэгдсэн ба маш олон маргааныг дагуулсан байдаг. Түүний зөгнөснөөр, Дэлхий дахинд гай зовло...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views736
      Read More
    18. 2014 - 2016 онд хүн төрөлхтөн арьсны хорт хавдраар өвчилж “химийн дайн” дэгдэх болно гэжээ.

      Ванга (1911 - 1996) Болгарын зөнч Вангагийн тухай олон сонирхолтой мэдээллийг та бид хэвлэл мэдээллээр авч байсан билээ. Түүний зөгнөлүүдээс товч хүргэвэл, 2023 онд дэлхийн тойрог замд өөрчлөлт орох бол 2221 онд хүн төрөлхтөн харь гарагийнх...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views691
      Read More
    19. Хилдегард нь XII зууны үеийн Ромын хөгжмийн зохиолч, философич

      Гэгээн Хилдегард (1098 - 1179) Хилдегард нь XII зууны үеийн Ромын хөгжмийн зохиолч, философич гээд тал бүрийн мэдлэгтэй гайхамшигтай гэлэнмаа байжээ. Түүний сонгодог хөгжим, уран зохиолын салбарт гаргасан амжилтуудыг нь л мэдэхээс ирээдүйг ...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views205
      Read More
    20. No Image

      Монгол морь

          1959 онд Вьетнамын удирдагч Хо Ши Мин Монголд айлчлах үеэрээ өөрийн гэсэн малтай болохоор шийдэж, тэр цагийн Монголын удирдагч Ю.Цэдэнбалд санал тавьсаны дагуу таван хошуу мал бэлэглэж, тэднийгээ хүргэж өгөхөөр 1959 оны 11 дүгээр сард в...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views1616
      Read More
    Board Pagination Prev 1 ... 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 Next
    / 42

         Радио Нийтлэл

         SOCIAL - СОНИН ХАЧИН