Радио Нийтлэл

     SOCIAL - СОНИН ХАЧИН







  • (*.201.20.156) Уншсан 422 vote 0 Коммент 0
    ?

    Shortcut

    PrevӨмнөх Бичлэг

    NextДараах Бичлэг

    Larger Font Smaller Font Дээш Доош Go comment Хэвлэх
    ?

    Shortcut

    PrevӨмнөх Бичлэг

    NextДараах Бичлэг

    Larger Font Smaller Font Дээш Доош Go comment Хэвлэх

     

    1993-онд Монголоос-Америк хүртэл явган аялсан “Бадарчин-93” аялалд бид Банхар гэдэг Монгол нохой авч явсан билээ. Бид гэдэг нь хэлмэрч И.Дэндэв гуай, миний шавь Л.Нацагням, би багын ахлагчаар явсан юм. Бид Сибирь, Якут, Чукотка, Аляскаар жил орчим явж Америк хүрсэн билээ.

    Аргагүй байдлаас болж Монгол Банхараа Чукоткын Анадырь хотод айлд үлдээсэн юм. Аялал дууссанаас жилийн дараа би нохойгоо авахаар Чукотка нислээ. Сибирийн их тайга дээгүүр нисч явахдаа Банхар маань байдаг л байгаадаа гэж сэтгэл зовж л явлаа. Банхар маань, зүрх цагаан, улаан халтар том биетэй нохой байв. Догшин энэ нохой аялалын явцад хонь шиг номхорсон боловч хэрэгтэй цагт араатан зан нь заавал илэрдэг байлаа. Аялаж явахад шөнө тайгын харанхуйд сайн харуул манаа болдог байсан юм. Банхарын хуцалт хол газарт лүн лүн гэж сонсогддог тул хирийн Чонын улиан тасалддаг байлаа. Араатан амьтад бусдыгаа дуу хоолойн цараагаар хир хүчтэй амьтан байгааг мэдэрдэг бололтой юм билээ. Бид гурвын харцнаас тэр бүгдийг сайн ойлгоно. За ядарч байна амрая даа гээд буудаллах хуурай газар хайхыг андахгүй өөрөө тийм газар олоод хэвтчихнэ. Хэдэн удаа баавгайтай дайрдалдaхад золтой л баавгайруу дайрч орчих гээд бид арай хийж тогтоож билээ. Якутын жижиг тосгодоор дайран өнгөрхөд Банхар хэрэг дэгдээнэ. Айлын хашаанаас хашаа дамжин хэдэн нохдыг нь гаслуулж бөөн хашгираан болно. Сүүлдээ бид гуравт загнуулсанаас хойш тактикаа өөрчлөв. Тосгон дундуур явахад олон нохой түүнийг боргоон дайрхад Банхар сүүлээ хавчаад шогшино. Нөгөөх аймаар Банхар хаачсан бэ? гэж бодмоор. Иймэрхүү янзаар явахад нөгөөх ноход догшрон улам боргооцгооно. Тосгоноос холдонгуут ганц ухаcxийж нөгөөх хэдэн нохдыг хүрздэж байгаа юм шиг тараагаад орхино. Хууртагдсан товаришууд тосгон уруугаа сүүлээ хавчааад жирийн одно. Якут, Магаданы хязгаарыг туулж Чукоткад ороход Банхар их ядарч турсан байлаа. Гэвч Монгол нохойн тэвчээр гайхамшигтай байсан. Бэлдмэл лаазалсан хоол идэж бэлэн диван орон дээр унтдаг нохойноос Монгол нохой тэс өөр юм билээ. Том ясыг сахар шиг хагалан идэж, олон хоног, хоол ундгүй шогшиж, хүйтэн бороо, цасан шамраганд хээв л нэг унтаж байдаг энэ нохой бол Монгол нохой байсан юм. Намайг Чукоткын Анадырь хотод буухад намрын шаргал наран ээж агнуурын тэнгисээс зөөлхөн салхи үлээнэ. Сэтгэл түгшсээр Протасвичийн хаалгыг тогшлоо. Өөдөөс баавгай шиг амьтан гүйж ирсэн нь Банхар байв. Тэр загас идсээр байгаад зоолж таргалж багахан шиг баавгай шиг болсон байлаа. Намайг хараад гаслаж гангинаж бөөн юм болов. Нохойн хэлээр бол уйлж байлаа. Түүний нүд нь намайг ямар өрөвдөлтэй харж байсан гээч. Ахиад намайг битгий орхиорой гэх шиг санагдаж билээ. Банхар Анадырь хотынхны амны уншлага болсон айхтар араатан болсон байв.

    Далайн Морж уруу дайрч хадруулсан л гэнэ. Нохойныхоо халуун чихийг атгачихсан ямар сайхан байсан гээч. Банхар надаас алхам ч холдохгүй байлаа. Өглөө босоход миний хөлийг дэрлэн санаа нь амарсан бололтой унтаж байлаа. Би нохойгоо аваад Анадыраас нисч Эрхүүд буулаа. Эрхүүд нэг хоноод маргааш нь Улаанбаатар нисэх ёстой байв. Эхлээд Эрхүү хот дахь Монголын Консулын Газараар орлоо. Консул өөрөө гарч ирэн Банхарыг илж, Чукоткаас авчирсанд баяр хүргээд хамт зургаа авахуулж билээ. Энд байсан хэдэн Монгол залуучууд Банхар бид хоёрыг хоолонд урьж дагуулан явлаа. Бид явсаар Эрхүүгийн зах дээр ирцгээлээ. Бидний сургаар наймаа хийж байсан Монголчууд цувж гарч ирсээр байгаад олон хүн цугларав. Наймаачид маань Банхарт шарсан хавирга, плов өгч дайлав. Энэ үед хэдэн орос залуус нэг нохой хөтлөж бидэн дээр ирсэнээ Банхарыг зааж нохойгоо зодолдуулъя гэв. Бүдүүн гинжээр уясан дарвайсан том ам, булчин шөрмөс болсон дөрвөлжин биетэй зодооны нохой байж ядам байгааг хараад би дотроо айлаа. Зодоонд зориулагдсан энэ нохой яаж ч мэдэх юм бэ? больсон дээр байх гэж бодтол тэнд байсан Монголчууд Давай, Давай гэж зодооныг өдөөлөө. Тэр олон Монгол, Орос хөөрсөн хүмүүсийг хараад надад өөр зам үгүйг ойлгож Банхарын хүзүүвчийг мултлан туу гээд тавив. Зодооны нохой харван орж ирээд маш хурдтайгаар Банхарын энд тэндээс хэд хэд хазаад авав. Ингэнэ гэж Банхар бодоогүй бололтой. Нөгөөх нохойг ахин дайрхад цээжээрээ түс хийтэл мөргөж улмаар хүчит савраараа газарт даран шилэн хүзүү багалзуурыг нь тас зуун сэгсэрэхэд зодооч нохой гаслах, хахирах муухай дуу сонсогдож шороонд хутгалдав. Салгаад өгөөч гэж Оросуудыг гуйхад хэдэн Монгол залуус Давай үргэлжлүүлье, гэж хашгирцгаав. Би Банхарыг арайхийж салгахад түүний соёо цус болж нөгөө нохойруу хир хэмжээгээ мэдээрэй гэж шиг ширүүн харж байв. Энд тэнд пивоны бөглөө пүд пүд дуугарцгаан Монголчууд Вот выдешь это Монгольсkого собака гэж хашгирцгаана. Маргааш нь бид хоёр Эрхүүгийн нисэх буудал уруу хөдөллөө. Нислэгийн Хүлээлгийн танхимд орoход Улаанбаатар нисэх хүмүүс дугаарлан зогсчээ.

    Банхарыг хараад хүмүүс шивэр авир болов. Монгол, Орос, Америкин далбаатай нөмрөгийг Банхарт уясан нь сүртэй харагдаж байлаа. Бүх хүний харц Банхар дээр. Тэр амьтан энэ олон хүн өөрийг нь хайрлан, бахархан харж байна гэдгийг мэдэж байсан болов уу? Удалгүй билет шалган дотогш оруулав. Онгоцны талбай дээгүүр алхсаар МИАТ-ийн онгоц дээр ирэхэд үүдэнд нь зогсож байсан нисгэгч ёслон Банхар эx орондоо тавтай морил гээд инээмсэглэв. Онгоц дүнгэнэн агаарт хөөрлөө. Хүмүүс эргэн эргэн харцгаана. Гэтэл нэг залуу босч Монголчуудаа Банхар маань нутагтаа ирчихлээ урьдах урьдахаа барьчих гээд надад стакантай “зүйл” өгөв.Би яахаа мэдэхгүй хүмүүс уруу харахад аль хэдийн бүгд аягатай, шилтэй “зүйлүүдээ” бэлэн барьцгаасан хүлээж байлаа. Банхарын төлөө хундага өргөлт бараг Улаанбаатар хүртэл үргэлжлэвээ. Буянт-Ухаагийн нисэх буудалд нисгэгч, нохой хоёроос бусад нь нилээхэн халаалттай бууж билээ. Монгол хүндээ, Монгол газар шороондоо хэзээд үнэнч Монгол Банхарууддаа зориулж нэг сайхан хөшөө босгох юм сан даа…

    ?

    1. Жулиус Прайсын аялал ба хүрээний хөөрхөн Дулмаа

            Зуун жилийн цаанатай л гэлүү, бүсгүй минь ээ Зураг болоод дүрээрээ даллах, хонгор минь ээ Ч.Дагвадорж 1890 оны дөрөвдүгээр сар. Их Британийн зураач залуу Монголын нийслэл Өргөө хотоор зугаалж яваад гоёл зүүлтээ бүрэн агссан сурвалжит ...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views745
      Read More
    2. Хорвоод хосгүй Монгол банхар

          Хүн төрөлхтөний тэжээж гаршуулсан анхны амьтан бол саарал чонын удам, нохой болохыг хэн хүнгүй мэднэ дээ. Нохойг  анхандаа ан ав хийх, өөрсдийгөө болоод мал, эд хөрөнгөө харж  мануулахад  ашиглаж ирсэн түүхтэй.  Кавказ, Дундад Ази, Шотла...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views1677
      Read More
    3. Монголчууд мөхөж байсан уу?

          XIX зууны эцэс, XX зууны эхэн үеэр Монголд ирж байсан жуулчдын дунд ч, энэ оронд амьдардаг орос оршин суугчдын дунд ч монголчууд мөхөж сөнөж яваа, тэдний тоо хэмжээ дэндүү хурдан буурч байна гэсэн яриа ихээхэн өргөн дэлгэрсэн байв. П.К....
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views982
      Read More
    4. No Image

      Чоно өнөөгийн хүнээс илүү ухамсартай амьтан болохыг баталсан ийм нэгэн явдал

        Энэ явдал Өмнөгөвь аймгийн өмнөд хэсэгт болжээ.Өвөл маш хүйтэн болж ,газар дэлхий цасанд дарагдан өвс ногоо муу хэдэн мал нь идэх юмгуй айл хунар байж суухын аргагуй зутарч эхэллээ.Бүл чадал сайтай айлууд нь нүүдэл хийж газрын харыг бараад...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views4001
      Read More
    5. Жулиус Прайсын аялал ба хүрээний хөөрхөн Дулмаа

          Зуун жилийн цаанатай л гэлүү, бүсгүй минь ээ Зураг болоод дүрээрээ даллах, хонгор минь ээ Ч.Дагвадорж 1890 оны дөрөвдүгээр сар. Их Британийн зураач залуу Монголын нийслэл Өргөө хотоор зугаалж яваад гоёл зүүлтээ бүрэн агссан сурвалжит яз...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views694
      Read More
    6. Нострадамус ба бид

          Нострадамусын аймшигт зөгнөлд та итгэдэг үү? Наполеон, Гитлерийн хүчирхэгжилт, 9 сарын 11-ний террорист халдлага, Берлиний хана нурах үйл явц, өөрийн цаг үеэс алс хол ирээдүйг нүдээр үзсэн мэт зөгнөн хэлсэн гэгдэх Нострадамус юуны төлөө...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views1207
      Read More
    7. No Image

      Мөнгөнморьтын шорон 20 жилийн өмнө тагтаа, муурны ярганы газар байлаа

            Халхын шоронгууд дотроос уулын ялтай хэдэн шорон ямар ч аавын хүүгийн зовхийг буулгаж, нүдийг нь сүүмэлзүүлдэг билээ. Хархорины уулын шорон, Түнхэлийн модны хорих, Дарьтын уулын хэсэг гээд нэрлээд байвал гарын 10 хуруунаас давах магадл...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views781
      Read More
    8. Банхарын тухай яриагаа үргэлжлүүлцгээе

          Байгалийн санитар Банхар     Хэдэн жилийн өмнө Шведийн хоёр жуулчинтай хөдөөгүүр баахан явлаа. Эхнэр нь надаас “Танай малчдын чинь гадаа жорлон, хогийн сав байдаггүй юм байна. Яаж болгодог юм бол” гэж асуув. “Хонох газраа очоод үзүүлье” ...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views1321
      Read More
    9. No Image

      Хятад хоол идсэний дараа амархан өлсдөгийн учир

          Хятад хоол идээд бараг нэг ч цаг болоогүй байтал өлсчихлөө гэсэн гомдол зөндөө л сонсч байсан биз дээ. Зарим хүн үүнийг ахин дахин хоолоо зарах гэсэн хятад тогооч нарын нууц жор гэж хардах нь ч бий.   Гэвч шинжлэх ухааны үндэслэлтэй суд...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views1159
      Read More
    10. Сансрын туннелийн орос хүүгийн сүнс...

          Энэ түүхийг манай нэг найз ярьж өгсөн юм. Манай найзыг Дорж гэдэг л дээ. Үнэхээр худал юм ярьж байхыг нь үерхэж, нөхөрлөсөн цагаасаа огт үзээгүй. Гэхдээ үнэмшихэд бэрхтэй нэгэн түүхийг халгаж, халгаж ярьж өгснийг нь та нартай хуваалцая. ...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views891
      Read More
    11. No Image

      “Бадарчин-93” аялалын Банхар

        1993-онд Монголоос-Америк хүртэл явган аялсан “Бадарчин-93” аялалд бид Банхар гэдэг Монгол нохой авч явсан билээ. Бид гэдэг нь хэлмэрч И.Дэндэв гуай, миний шавь Л.Нацагням, би багын ахлагчаар явсан юм. Бид Сибирь, Якут, Чукотка, Аляскаар ж...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views422
      Read More
    12. No Image

      Хятадын "Секс Хот"-ын амьдрал

          “Сексийн хот” гэх нэр зүүсэн БНХАУ-ын Дунгуань хотод маш олон эмэгтэй оршин суудаг бөгөөд тус хотын оршин суугч залуус нэг дор хэд хэдэн эмэгтэйтэй болздог байна. Энэ нь зарим залуусын хувьд мөрөөдөл мэт сонсогдох боловч уг хотод амьдар...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views2494
      Read More
    13. No Image

      Шорон дамжсан “зайран” Дамдин Б.Ширэндэв, Б.Ренчин хоёрын нүдэн дээр алга болжээ

        Хөвсгөл аймгийн Ренчинлхүмбэ сумын дархад “зайран” Жамбын Дамдингийн адал явдлыг нутаг усныхан нь төдийгүй нийслэлчүүд, ялангуяа тэр үеийн төр, засгийн томчууд андахгүй. Тэр үеийн гэдэг нь өнгөрсөн зууны 70-аад оныхон юм. Мэргэ төлөг, хара...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views2355
      Read More
    14. Хүүлэн хаан ууланд бүгсэн Хүрэн сахалт Сусаевын эмгэнэлт түүх

            Халимагийн офицер Сусаев нь 1942 оны хавар Смоленскийн тулалдаанд гарамгай гавъяа байгуулсан учир ЗХУ-ын баатар цолоор шагнагдсан гвардийн 12-р хорооны урдаа барьдаг мэргэн буудагч байжээ. Харин Москвагийн дэргэдээс Сталинград руу яар...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views1609
      Read More
    15. Францын зөнч, эмч Мишель де Нострдам бол өөрийн цаг үеэс хол түрүүлсэн гайхамшигтай суутнуудын нэг

      Нострадамус (1503 - 1566) Францын зөнч, эмч Мишель де Нострдам бол өөрийн цаг үеэс хол түрүүлсэн гайхамшигтай суутнуудын нэг юм. Түүний зөгнөлүүдээс олонх нь биеллээ олжээ. Тухайлбал, Нагасаки ба Хирошимагийн атомын бөмбөгдөлтөөс болж их өл...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views695
      Read More
    16. Фатимагийн “3” нууц

      Фатимагийн “3” нууц Энэ бол ертөнцийн төгсгөлийг таамагласан гурван цуврал зөгнөл бөгөөд Христийн эх Гэгээн Мэригийн сүнсний зөгнөл гэж үздэг. Тэрээр өөрийн зөгнөлийг Португалийн малчин Люсия Сантос ба түүний үеэлүүд Жасинта, Франсиско Март...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views1137
      Read More
    17. Гэгээн Шиптон эх хэмээн танигдсан энэ хүн бол Английн үзмэрч, зөнч Урсула Саутейл юм.

      Урсула Саутейл (1488 - 1561) Гэгээн Шиптон эх хэмээн танигдсан энэ хүн бол Английн үзмэрч, зөнч Урсула Саутейл юм.  Зөгнөлүүд нь 1641 оноос нийтэд дэлгэгдсэн ба маш олон маргааныг дагуулсан байдаг. Түүний зөгнөснөөр, Дэлхий дахинд гай зовло...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views736
      Read More
    18. 2014 - 2016 онд хүн төрөлхтөн арьсны хорт хавдраар өвчилж “химийн дайн” дэгдэх болно гэжээ.

      Ванга (1911 - 1996) Болгарын зөнч Вангагийн тухай олон сонирхолтой мэдээллийг та бид хэвлэл мэдээллээр авч байсан билээ. Түүний зөгнөлүүдээс товч хүргэвэл, 2023 онд дэлхийн тойрог замд өөрчлөлт орох бол 2221 онд хүн төрөлхтөн харь гарагийнх...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views691
      Read More
    19. Хилдегард нь XII зууны үеийн Ромын хөгжмийн зохиолч, философич

      Гэгээн Хилдегард (1098 - 1179) Хилдегард нь XII зууны үеийн Ромын хөгжмийн зохиолч, философич гээд тал бүрийн мэдлэгтэй гайхамшигтай гэлэнмаа байжээ. Түүний сонгодог хөгжим, уран зохиолын салбарт гаргасан амжилтуудыг нь л мэдэхээс ирээдүйг ...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views205
      Read More
    20. No Image

      Монгол морь

          1959 онд Вьетнамын удирдагч Хо Ши Мин Монголд айлчлах үеэрээ өөрийн гэсэн малтай болохоор шийдэж, тэр цагийн Монголын удирдагч Ю.Цэдэнбалд санал тавьсаны дагуу таван хошуу мал бэлэглэж, тэднийгээ хүргэж өгөхөөр 1959 оны 11 дүгээр сард в...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views1617
      Read More
    Board Pagination Prev 1 ... 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 Next
    / 42

         Радио Нийтлэл

         SOCIAL - СОНИН ХАЧИН