Радио Нийтлэл

     SOCIAL - СОНИН ХАЧИН







  • ?

    Shortcut

    PrevӨмнөх Бичлэг

    NextДараах Бичлэг

    Larger Font Smaller Font Дээш Доош Go comment Хэвлэх
    ?

    Shortcut

    PrevӨмнөх Бичлэг

    NextДараах Бичлэг

    Larger Font Smaller Font Дээш Доош Go comment Хэвлэх

     

    Халхын шоронгууд дотроос уулын ялтай хэдэн шорон ямар ч аавын хүүгийн зовхийг буулгаж, нүдийг нь сүүмэлзүүлдэг билээ. Хархорины уулын шорон, Түнхэлийн модны хорих, Дарьтын уулын хэсэг гээд нэрлээд байвал гарын 10 хуруунаас давах магадлалтай.

    Тэдний дотроос анх байгуулагдсан цагаас нь хойш 20 гаруй оргодол ялтан “хүн хар гөрөөс” хэмээх баавгайд бариулж үхсэн Мөнгөн морьтын уулын шорон нэр цуугаараа хамгийн оргилд нь оршдог билээ. Энэхүү шоронгын намтарыг зузаан түүхэнд 1990 оны эхэн үеийн Халхын шоронгийн аймшигтай үе ч ул мөрөө гүн тод үлдээсэн билээ. Богд хаант Монгол улсын үед Батгүн шорон үүсгэсэн билээ. Богд хаант Монгол улсын үед Батгүн шоронг үүссэн цагаас хойш хар гэрийн түүхэнд хүнийг үй олноор нь хайр гамгүй алж байсан тийм түүх огт гарч байгаагүй гэхэд болно. Зөвхөн ганц Мааньтын чангаар жишээ татахад л оройн тоон дээр сууж байсан ялтанууд суугаа чигээрээ нөгөө ертөнцөд одож байлаа. Хархорины уулын шоронд халуун усанд 10 хоригдол оруулахад тав нь газар дээрээ зүрх нь хаагдаж үхэж байсан гэдэг. 1937 оны Сталины их хэлмэгдүүлтийн үед Оросын гуалаг-уудад ч болохгүй тийм үхэл, өлсгөлөн 56 жилийн дараа Төв Халхын шорондгуудад явагдсан нь сонирхол татдаг юм. Гэтэл 1937 оны хэлмэгдүүлэлт Монгол орныг ч бас тойроогүй дайрч гарсан бөгөөд улсын баатар Л.Дандар, улсын арслан урт гарт Маамын Лхавга нар Туул голын үертэй усаар гуалин мод түлхэн хөвүүлж байхад ч гэсэн тийм гунигтай үхэл хагацал, гашуун зовлон тохиолдож байгаагүй билээ. Тухайн үед буюу 1991 оны 4-р сарын эхээр Дарьтын чангаас дэглэм буурсан хэсэг нөхдийн хамт Улсын төв шорон Ганцхудагаар дамжин Мөнгөн морьтын уулын шорон луу ачигдсан Ж хэмээх нөхрийн яриаг доор толилуулъя. “Биднийг Дарьтын чангаас дэглэм буурах үед улс орон тэр аяаараа зах зээлийн нийгэм буюу картын системд шилжиж, дэлгүүрийн лангуун дээр талх давс хоёроос өөр юу ч үлдээгүй байсан учраас өмнө улсаас даадаг байсан ялтануудын таван заалтыг хасаж хоногийн аяга шар будааны нормтой л үлдээсэн юм. Үүнийг бид Дарьтын чангаас Ганц худаг руу хөдлөхөөсөө өмнө нь төр засгаас бидэнд нормын хувцас, нормын тамхи, нормын талх, нормын ариун цэврийн хэрэгсэл, нормын хүнс өгдөг байсан бол энэ бүхэн 1991 оны АИХ-ын депутатуудын зөвлөлөөс гаргасан 21-р тогтоол буюу “Бүсээ чангалах” зааврын дагуу огт хүртээлгүй болж орхисон юм. Тухайн үеийн 450 тоотой АИХ-ын депутатууд нэгэнтээ улс орон даяараа юу ч үгүй болж байхад тэр муу 6000 хоригдол яанав инэв, үхнэ үү, амьд үлдэнэ үү хамаа алга гэсэн шийдвэрийг гаргасан нь тэр. Тэр муу 6000 хоригдлын ард уг нь 60 мянга орчим (дор хаяхад л тэр шүү дээ.) Монгол хүмүүс байгаа гэдгийг тэд өчүүхэн ч төдий бодолцоогүй гэдгийг энд дурдах нь зүйтэй. Аймшигт 21-р шийдвэрийн дагуу 1991-1994 оны хооронд Халхын ялтан эрс зөвхөн идэх хоолгүй улмаас өлбөрч үхсэн билээ. Монголын шоронд идэх хоолгүйн улмаас зөвхөн муур алж идсээр байгаад амьд гарсан эр өнөөдөр ч Христийн шашны пастар хэмээх ажил хийгээд явж л байна. Ж-гийн өгүүлснээр тэднийг Ганц худагт ирэхэд шөл нь улам шингэрч, адууны болон хонины цувдай, толгойн шимтэй хэсэг нь алга болоод зөвхөн гэдэс хужирхайны өөдөс л хөвсөн аяга усан шөл, бараг хөөсөнцөр болтол нь хөөргөж хийжүүлсэн нимгэн талх л угтсан гэдэг. Гэхдээ л  Ганц худаг нь УЕП-ын хяналтан дор байдаг газар болохоороо арай ч алс хязгаарын шоронгууд шиг тэгтлээ муудчихаагүй байсан аж. Ж. Ганцхудагийн мөрдөнд 20 хоног усан шөл хужирхайны тасархай цухуйсан шингэн бантан, нуль түргэн исгэгч болсон сиймхий талх идэж гол зогоох бушуухан шиг заалтаа сонсож уулын колонидоо очиж хар саван шараад гэдсээ гартал ганц сайхан хооллох юмсан гэж бодож явсан ажээ. Гэвч түүний мөрөөдөл болсон тэр газар нь жинхэнэ амьдын там болоод байгааг хэн ч мэдсэнгүй. Ийнхүү Ганц худагт 20 хоног усан бантан хөөсөн талх идэж хоригдсоор 4-р сарын эхээр Мөнгөн морьтын уулын хэсэг рүү ачигджээ. Тухайн үед мөн л АИХ- ын депутатуудын тогтоолоор хуучин БНМАУ-ын үед хэрэглэж байсан хорих ангийн зүй тогтлыг өөрчилж, ялтан болгоныг төрөлх харьяа, аймаг нутагт нь ял эдлүүлж байх шийдвэр гаргасан байв.

    Өмнө нь Төв аймгийн харъяат эр хаа байсан Хэнтий, Хөвсгөлд ял эдэлдэг байсан бол энэ удаа Увс аймгийн харьяат нь аймагтаа харин Улаанбаатарын харьяат нь зөвхөн Улаанбаатар орчмын хэсэгтээ л ял эдлэх ёстой гэсэн амьдралаас тасархай шийд гаргасан юм. Тухайн үед Халхын томоохон шоронгууд Сэлэнгэ, Төв, Хэнтий гэсэн гурван аймагт л төвлөрч байсныг дурдах хэрэгтэй. Энэхүү амьдралаас тасарсан, агаарт хөөрсөн шийдвэрийн улмаас Ж-гийн Мөнгөн морьт руу ачигдах өдөр Ганцхудагийн шоронгоос тус аймгийн харьяат 52 хүнийг нэр дуудан гаргажээ. Гэтэл тэднийг нийслэл хотоос 180 км зайд орших уулын шоронд энхэн донхон, ээдрээ бартаатай замаар аваачих ёстой унаа нь хуучин муу Зил-130 машин хүлээж зогслоо. 12 хүний багтаамжтай бүхээгэнд 50 хүнийг яаж ийгээд л мод шиг зэрэглэн чихэж, дээр дээрээс нь овоолж байгаад багтааж орхисон юм даг. Харин үлдсэн хоёр хүнийг яаж ч чихээд багтааж чадаагүйн улмаас дараагийн ачлагаар явуулахаар шийдэн авч үлдсэн юм. Тухайн үед Хорихын хянагч, дарга нар нь ялтануудынхаа тогоо руу өнгийдөг цувдай толгойны өөхтэй, шимтэй хэсгийг сорчлон шүүрдэж байсан хойно нэг ангид хуваарилагдсан 52 ялтанг ачихаар ийнхүү зургаан сардаа ганц удаа бүхээгт машин арай ядан гаргахаас ч өөр аргагүй байсан юм чинь. Ийнхүү 12 хүний багтаамжтай төмөр чингэлэг рүү 50 хүнийг ээлж дараалан түлээ мод шиг түлхэн шидлэхэд хамгийн эхлээд ядарсан “нинжа” нар нь орцгоосон бөгөөд тэд ёроолын шалан дээр дэвсгэр болон зулмагц дээрээс нь амиа аваад явчихдаг дундчуул нь орж харин хамгиин сүүлд буюу aгaap сайтай хаалганы харалдаа хүнд гарын атамаанууд нь гарч сууцгаасан аж. Ийнхүү 50 ялтаныг орилолдуулж чарлуулан чухамхүү ёстой л 1940 оны И.В Сталины үеийн Гулаг маягаар чихэж шаантагласан бүхээгт тэрэг 180 км шороон замаар замдаа нэг ч удаа зогсолтгүй, бүхэл бүтэн зургаан цагийн турш донсолгож чичирсээр давхина. Хүний.амь цагтаа тулхаар тийм ч амархан тасрахгүй тун ч бөх юмсанжээ.
    Хэрвээ Ж болоод тэдгээр ялтануудыг жирийн иргэд наранд малийж явахад нь ийнхүү ганц төмөр бүхээгт чихэж зулаад ачиж явсан бол юуных нь зургаан цаг явах харин ч дөнгөж ачив уу үгүй юу доороосоо дарагдан үхэж ажил явдал ундрах байсан буй за. Ийнхүү зургаан цагийн турш тамлуулсан ялтанууд арай ядан хөл дээрээ гуйвсан амьтад Мөнгөнморьтын хорих ангийн зооны үүдээр цувран ороход тэднийг өдрийн ганц халбага усанд чанасан шар будаанаас өөр юу ч үгүй зах зээлийн цоо шинэ шорон хүлээж байна. Ялтангууд уг нь газар үнэртсэн хар талх, зунгааралдсан шөлтэй шар будаа мөрөөдөж очсон нь лавтай. Гэвч тэдний хүсэл талаар өнгөрсөн тул долоо хоноход л амь голгүй турж үхэх нь тодорхой болов. Хорихын дарга нар ч гэсэн хамраараа цувдайны үнэр сэнгэнүүлэн хэхэрч “Улс орон ард түмэн тэр аяараа зүдэрч, зутарч байна. Дэлгүүрийн лангуун дээр давснаас өөр юм алга. Ийм хүнд бэрх нөхцөлд ялтан болсон хувь заяандаа гутарч тархи луугаа шаацгаах хэрэгтэй. Харин ч та нарт өдөрт нэг аяга шар будаатай шөл олдож байгаа нь зол гэж бод! хэмээн номлосон нь олон ялтан эрийн зүрхийг үхүүлжээ. Энэ мөчөөс эхлэн тураалдаа орсон ялтангууд чавх, чулуу, харвах төхөөрөмж, урхи зэрэг нарийн арга сэдэцгээж хорихын хашааны ойролцоо ирж буусан тагтаа, болжморыг эгээ л хүй нэгдлийн үеийн хүмүүс шиг л чадварлагаар намнаад уралдан гүйж очоод амь тавьж амжаагүй татвалзан байхад нь тэр дариу өд сөдийг нь зулгаан түүдэг гал дээр чичрүүлэн чарлуулан шарж, хагас дутуу болгоод бараг л худлаа хэлдэг хүнд өнөөх амьтнаа амь голтой, хараахан үхээгүй чарлаж байхад нь л цусыг нь савируулан тасдаад идчихдэг болсон аж. Ер нь иймэрхүү гаж явдал Америкийн ямар ч балмад аймшгийн кинон дээр гараагүй буй за. Муур, нохой гэх мэт амьтан энэхүү хорихын зооны хашааны дотор аль хэдийнээ нүдний гэм болсныг хэлэх хэрэгтэй.
    Нэг удаа зооны хорихын хянагч эр хайртай нохойгоо дагуулан хашаа руу орж ирээд тоо хийж дууссаний дараа гарахдаа нохойгоо дуудаад олоогүй аж. Ингээд эрэл сурал болтол зооны гал тогооны ар талд таван “нинжа” аль хэдийнээ үе мөчөөр нь тасдан галд шараад сууж байсан гэдэг. Тэрхүү таван “нинжа” тавуулаа л зооны сахилгад “чад” болсон гэдэг. Ялтан Ж-ийн дурссан энэхүү яриа нь зохиомол хэтрүүлэг биш бөгөөд 1990 оны эхэн үед зах зээлийн эрс хэлмэгдүүлэлтэнд өртсөн Монголын 13 хорих ангийн нэгний нь үнэн билээ.

    ?

    1. Садар самуунтай холбоотой итгэмээргүй 10 баримт

      Дэлхий дээр хамгийн ашигтай бизнесийг насанд хүрэгчдийн кино үйлдвэрлэх салбар гэж тодорхойлох болсон. Арга ч үгүй биз насанд хүрэгчдийн кино үздэггүй эрэгтэй хүн гэж үгүй юм чинь. Ингээд Садар самуунтай холбоотой итгэмээргүй 10 баримтыг хү...
      Date2015.11.02 ByOLNO_DO Views6243
      Read More
    2. Хөлдөж үхсэн эмэгтэй 49 хоногийн дараа нүдээ нээжээ

      Та бүхэндээ бид өчигдөр Anneliese Michel гэх нэртэй Герман охины тухай бодит түүхийг хүргэсэн билээ. Уншаагүй бол энд дарна уу. Тэгвэл энэ удаа Jean Hilliards гэх нэртэй эмэгтэйн талаар нэгэн түүхийг хүргэж байна. 1981 оны өвлийн шөнө Минне...
      Date2015.11.02 ByOLNO_DO Views3495
      Read More
    3. Деммин хотын эмэгтэйчүүд бөөнөөрөө амиа хорлосон түүх

        Демми́н (нем. Demmin), хотын эмэгтэйчүүд 1945- оны 5 сард бөөнөөрөө амиа хорлосон түүх. 1945 - 5- 1 ойролцоогоор мянган оршин суугчидтай Деммин хотынхон амиа хорлоцгоосон өдөр юм. Энэ нь Зөвлөлтийн улаан армийн цэргүүд хотод орж ирсэн эхн...
      Date2015.11.02 ByOLNO_DO Views2820
      Read More
    4. Баян ядууг заагласан хана босчээ

      Өмнөд Америкийн төвд орших Перу улсын ард иргэдийн дунд баян ядуугийн ялгаа үлэмж ихсээд байна. Үүнээс үүдэн тус улсад ядуурал нийгмийн өмнө тулгамдсан хамгийн том асуудал болоод байна. Энэ асуудлыг шийдэж чадахгүй байсаар Перугийн нийслэл ...
      Date2015.11.02 ByOLNO_DO Views1843
      Read More
    5. Гэм буруутанд өршөөл үзүүлсэн нь

        Оросын II Александр хаан 1864 оны Шүүхийн шинэтгэлийн өмнө хоригдогсдын нөхцөл, хорих тогтолцооны байдалтай биечлэн танилцахаар Орос орноор хэдэнтээ явжээ. Орон нутгийн нэгэн шоронгийнхон Эзэн хаанд аман хүсэлт мэдүүлүүлэхээр 120 орчим хо...
      Date2015.11.02 ByOLNO_DO Views1590
      Read More
    6. Halloween буюу сүнсний баяр

      “Halloween”-ий баярын бусдаас ялгаатай тал нь 2000 жилийн тэртээгээс тэмдэглэж ирсэн, католик шашны зан үйлээс үүссэн шашны тэмдэглэлт өдөр гэдэг. Жил болгоны аравдугаар сарын 31-ийг зарим улс орнууд тэмдэглэдэг байв. Харин сүүлийн жилүүдэд...
      Date2015.11.02 ByOLNO_DO Views632
      Read More
    7. Энэтхэгийн Жирэмслэлт таслах арга

        Энэтхэгийн эмч жирэмсэн эмэгтэйг дугуйн насос ашиглан үр хөндөлт хийж байгаа нь. Сүүлийн арван жилд олон хүүхдээс татгалзах хүн амын бодлогод үндэсний бодлого болгон явуулж буй нь жирэмслэлт таслах арга гэж ярьж буй ч үнэ хөлс бага ядуусы...
      Date2015.11.02 ByOLNO_DO Views1956
      Read More
    8. Никола Теслагийн 100 гаруй жилийн туршид нууцлагдсан ярилцлага

        XIX-XX зууны хамгийн суут хүмүүсийн нэг болох Никола Тесла нь /1856-1943/ нь Серб гаралтай Америкийн эрдэмтэн бөгөөд 8 хэлээр ярьж, аливаа зүйлийг фото зураг хэлбэрээр цээжлэн тогтоодог, шинэ санаа, гэнэтийн нээлтээ нүдний өмнө гялбах цага...
      Date2015.10.31 Byjiriin Views2124
      Read More
    9. Фентэйгээ гэрлэсэн одууд

        Хүн бүр л өөрийн хайртай алдартантайгаа гэр бүл болж, өглөө бүр хамтдаа сэрэхийг мөрөөддөг байх. Харин тэр гайхалтай зүүд мэт мөрөөдлөө бодит амьдрал болгож чадсан хүмүүсийн сонирхолтой түүхээс танд хүргье.  7. Жессика Алба ба түүний нөхөр...
      Date2015.10.30 Byjiriin Views3481
      Read More
    10. Москваг тарчлаасан утаан хаанчлал

          Хойд Хєршийн нийслэл Москва хотын ойр хавийн ойн тvймэр, агаарын хорт бодисны хэмжээ хэрээс хэтэрснээс болж оршин суугчид нь амны хаалт салгалгvй зvvж, нулимс тогтдоггvй нvдтэй, хоёр алхмын цаадахыг ч харах сєхєєгvй бvvдгэр єдрvvдийг єнг...
      Date2015.10.28 Bynewsmglradio Views4090
      Read More
    11. Таныг нойроо сэргээхэд туслах зүйлс

          Бусад үед хүсээд ч хүрдэггүй нойр яг чухал шалгалтын өмнөх өдөр, эсвэл тайлан бэлдэж амжихгүй байгаа үед тань хүрээд байна уу? Тэгвэл нойроо сэргээж ажлаа амжилттай дуусгахад тань туслах хамгийн хэрэгтэй бяцхан зөвлөгөөнүүдийг хүргэж бай...
      Date2015.10.28 Bynewsmglradio Views1416
      Read More
    12. Япон орноор аялсан сонирхолтой тэмдэглэл

          Бидний хүргэх гэж буй энэхүү фото сурвалжлага нь Токиод очиж үзээгүй боловч очихыг ихэд хүсч байгаа мөн тэнд анх удаа хөл тавьж байгаа хэн бүхэнд багахан боловч ойлголт өгч чадах байх хэмээн найдаж байна. Мэдээж аялалын агентлагуудаас ту...
      Date2015.10.28 Bynewsmglradio Views3557
      Read More
    13. Казакуудын “Бүргэдийн баяр”-ын гайхалтай мөчүүд

          Монгол орны баруун захад орших Баян-Өлгий аймгийн иргэдийн 88 хувь нь Казак үндэстэн байдаг. Өнөөг хүртэл өөрсдийн өв уламжлал, соёл ёс заншлаа хадгалж буй энэхүү үндэстэн нь бүргэд шувууг гаршуулан тэжээдгээрээ дэлхий нийтийн анхаарлыг ...
      Date2015.10.28 Bynewsmglradio Views2585
      Read More
    14. Улс орнуудын хамгийн хачирхалтай амттанууд

          Бөмбөрцөг дэлхийн өнцөг булан бүрт биднээс тэс өөр соёл уламжлал, ёс заншилтай хүмүүс бий. Тэдний идэж хэрэглэж буй хоол хүнс, зууш амттан гээд л гайхашруулж баршгүй зүйл өчнөөн байдаг билээ. Та өмнө нь зөгийний авгалдайтай бялуу гэж сон...
      Date2015.10.28 Bynewsmglradio Views1521
      Read More
    15. Онгоцны үйлчлүүлэгчдийн үнэн төрх

      Зарим нислэгийн компанийн удирдлагууд тусгай үйлчлүүлэгчиддээ секс үйлчилгээг санал болгодог ажээ. Саяханы нэгэн жишээг дурьдвал Арабын авиа компанийн онгоцны үйлчлэгчид нислэгийн явцад биеэ үнэлж, бусармаг хэрэг үйлдсэнийхээ төлөө ажлаасаа ...
      Date2015.10.28 Bynewsmglradio Views3405
      Read More
    16. Нойрны тухай сонирхолтой баримтууд

        Хоногт 8 цаг унтах нь тухайн өдрийг бүрэн эрч хүчээр угтахад тустай гэдгийг хүн бүр мэднэ. Гэхдээ тэрнээс гадна нойрны талаар хөгжилтэй бас сонирхолтой түүхүүдийн талаар хэр мэдэх вэ?   Хоногт 8 цаг унтах нь тухайн өдрийг бүрэн эрч хүчээр ...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views1147
      Read More
    17. Бүсгүйчүүдийн тухай сонирхолтой баримтууд

        Эмэгтэй хүн гэдэг эелдэг даруу, сул дорой мэт санагдана. Үнэн хэрэгтээ бүсгүйчүүд маань мэргэн ухаан, шинэлэг санаа, зориг зүрхээрээ биднийг гайхшруулсаар л байна. Ингээд эмэгтэй хүний талаар сонирхолтой баримтуудтай танилцацгаая.     Хамг...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views1322
      Read More
    18. No Image

      Монгол улсад таны нэртэй ижил хэдэн иргэн байдаг вэ

            Өнгөрөгч долоо хоногоос эхлэн цахим хэрэглэгчдийн дунд эрэлттэй байгаа нэгэн сонирхолтой статистик гарчээ. Тодруулбал, Үндэсний Статистикийн хорооноос хувь хүнтэй холбоотой сонирхолтой статистикийг гаргасан байна.  Энэхүү сонирхолтой т...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views4632
      Read More
    19. No Image

      Мөнгөнморьтын шорон 20 жилийн өмнө тагтаа, муурны ярганы газар байлаа

        Халхын шоронгууд дотроос уулын ялтай хэдэн шорон ямар ч аавын хүүгийн зовхийг буулгаж, нүдийг нь сүүмэлзүүлдэг билээ. Хархорины уулын шорон, Түнхэлийн модны хорих, Дарьтын уулын хэсэг гээд нэрлээд байвал гарын 10 хуруунаас давах магадлалта...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views1469
      Read More
    20. Дэлхийн хамгийн ер бусын 20 хүн

        Зарим  хүмүүс бусдаас өөр чадвартай байх бөгөөд тэдний ер бусын үйлдлүүд нь орчин үеийн анагаах ухааны болон шинжлэх ухааныг ч мухардалд оруулдаг билээ. Ингээд ид шидийн гэмээр авъяас билэгтэй гайхамшигт хүмүүсийн талаар түүвэрлэн хүргэж б...
      Date2015.10.27 ByOLNO_DO Views2088
      Read More
    Board Pagination Prev 1 ... 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 Next
    / 42

         Радио Нийтлэл

         SOCIAL - СОНИН ХАЧИН