Гарьд

 

 Гарьд уяандаа гангарч, уурандаа багтарч, уяа хүзүүвчээ тасар татахаар ухасхийх нь бяр тэнхээ нь бахим цээжинд нь багтаж ядан байна уу даа гэмээр сүртэй харагдана.

 Тэр хоточ Банхарын удам, Голт сааралын зээнцэр билээ. Буурал эцгийн өст дайсан, бор голт саарал чонын яс үйрэм архиралт, цус буцлам улих дуун зүүд анирдахад, зүрх нь омогшдог.

Эмэг ижий халтар жингэр нь гоо төрснийхөө горыг амсаж, бор голт саарал өвгийн хайрыг булааснаараа бүгдийн занаанд сэнжлүүлж, сүүндээ сарвайсан хөхөө, гөлгөндөө амтлуулж амжилгүй, нүгэлт хорвоогийн хорслыг амиараа аргадсан харуусал байв.

Нүгэл ялгахгүй гэнэн, нүдээ нээгээгүй гөлгийг нь хад савчихалгүй үлдээж, өвөртөлж ирсэн өвгөн анчин, цийдэм долоолгож тэжээсээр ижий жингэрийг өсгөсөн гэдэг.

Гөлгөө нэхсэн бор голт хээрийн саарал боохой, хотоо харамласан хонхорцогоо чирсэн гэрийн хоточ нохойтой эрэгчин эмэгчнээ үзэлцсээр, үл тайлагдах өш хонзонгийн зангилаа өдрөөс өдөрт чавцарсаар, хоолойгоо хэмлэлцэж хорсолоо тайлсан үнэн түүхтэй хэдий ч тэдний, ижилхэн эр зориг, ижилгүй эгэлгүй тавилангаас эн тэнцүүхэн удамшиж амилсан чонын тэнгэртэй гэрийн нохой бол Гарьд.

Гарьд заримдаа нүдээ анин бодлогошироод хурц цагаан соёогоо ярсхийлгэн эвшээж, хувь заяатайгаа эвлэрэв үү гэмээр уйтай бор нүдээр алсыг ширтэх нь нохой дүртэй хүн ч юм шиг санагдана.

Энэ хот айлд ноход олон ч анд авхаалжтай нь Гарьд болоод түүний ээж, зүү шиг нарийхан биетэй жавхалзсан улаан жингэр билээ.

 Анхны цас унаж, ангийн улирал эхэлтэл тэр хоёрын хоолыг сойж, өлөн зэлмүүн хагсраана.

Өлссөндөө уурсаж, уурдуур өнгөрсөн улаан хөлтнийг тас зуухад бэлэн архирах Гарьд өнгөрсөн хийгээд өнөөдрийн амьдралаа хүн шиг сэтгэн, эргэцүүлж хэвтэх аж.

-Зүрхцагаан хар жингэр миний зүүдэнд шөнө бүр айлчилхад зүрх хөөрдөг.  

-Сарны мөнгөн туяа толгодын оройгоос бэлийн цэцэгсийг илбэн асгарч, шөнийн тэнгэрт одод мишээхэд миний нойр сэргэдэг. 

Ижий минь миний сонордоогүй анирыг сарны гэгээнээс чагнаархаж, чимээ өгөн яргихад, алсаас улих аавын анд, дэлт саарлын тэнгэрт морилсон өвгийн сүнс, салхитай хослон лимбэдэхүй, миний нууцхан зөн ивэлж, чонос мэтээр өөрийгөө сэтгэх ер бусын совин эзэмддэг. Би ах дүү таван гөлөгний отголж төрсөн цээжний гөлөг.  

Ижийн минь судсаар "бор голт" чоно өвгийн босоо нөгчих зориг хийморь бургилж байгаа.  

Зуныг элээж, намар захлах цагаар үхтэл минь өлсгөж, өл залгах төдий угаадас долоолгон сойх, эзнээ үзэн ядтал гомдоогүй ч өвөл айлчлах анхны цасыг өдөржин хүлээх өрөвдмөөр тавилан ижий бид хоёрт ижилхэн заяасан.

Хавирганы яс нь хэрзийж, гэдэс нь нуруундаа наалдсан ижийгээ харахаас зүрх шимшрэн, өрөвдөхдөө уяандаа уурсч, галзуурмаар үе зөндөө.

Анхны цас толгодын өнгө даран бууралтаж, айдсыг үл анзаарагч хуягласан бодон, мэгж, торойгоо дагуулан зурайсан мөрөө судрын үсэг мэт тод хаялан гүйхийн цагт би ижийтэйгээ үхлийг сөрөн, тэднийг сүүдэр мэт нэхнэ.

Тэнд л миний цог хийморь сэрж, хаваржин намаржин гуринхалсан, бүгдийг тастчих хүсэл амилна. Цусаа савируулан шогших, үхлийн туяатай мөрөө, дарж унасан лужир бодонд чавхны чулуу шиг буухдаа эцсийн хорсолоо амиар минь тайлах, хонзон зуусан соёонд гэдсээ хүүлүүлэх шахсан айдас надад байдаг.

Арын хайрханы саарал гичий алсаас ижийд минь чимээ өгөн ульж, салхиар түүчээлэн аргадана.

-Хорвоогийн гашуун өдрүүдийг хосоор туулах чонын заяа

Ховорхон дайрах од шиг амиа хонь шиг өрлүүлэхгүй босоо заяа

-Хэзээ хийсэн үйлийн үрийг хэлж өгөөч бурхан минь

Хэзээд намайг хамгийг түйвээгч албин хэмээн занах хүмүүн зон

Өлбөрөв ч, хаяагаа хадрахгүй миний удмын цус

Өвдөвч, гаслаж гангинахгүй шүд зуун үхэх, чонын босоо хийморь

Чадал заан өл залгах, бурхны харам хишиг

Чадаж гэмээнэ үл өрөвдөх, хуруу дарам төөргөө

Чамд дэлгэе

Чамаас гуйя 

-Өнчирч үлдсэн хэдэн бэлтрэгээ өсгөхийн хүслэн зүрхэнд эрчилж байна

Өш зангидсан хүмүүний хорвоотой хийх эцсийн тооцоо цусанд буцалж байна

Сэнсэртлээ ядарсан зүрх хэм алдан цохилох байхын завсар салгалан

Сэтгэл минь сэм сэмхэн үйрч урагдаад, надад мэдрэгдээд 

Солиотой мунхаг, яс мэрэгч чиний үеэл ноходыг харааж байна.

Соотойтол хүлээх үрсийн минь дуу ясанд янгинаж байна

Үгүй ээ би тамд унахаар, галд шатаагдан хараагдахаар муу үйлтэн биш 

Өширмөөр, үзэн ядмаар, үхчихжээ гэж сураг сонсогдоход баярлаж дэвхэцмээр 

Тийм заяаг надад яагаад оноосныг ухаарч ялгах тэнхэл алга.

Тэргэл саранд дүр нь мөнхөрсөн чиний, миний өвгийн сүнс дээрээс ширтэж байна.

Би ядарч байна. Зүрх сульдан чичирч байна.

Би чамаас гуйж байна.

Билгийн нүд таг сохор бээжин хавны эрлийзүүдэд битгий намайг барьж өгөөч.

-Хотны чинь хажуугаар чимээгүйхэн өнгөрнө өө.

Хонь малнаас чинь өнчин ишиг гоочлохгүй ээ.

 Арван бээрийн алсруу ан гөрөөнд шогшино оо

Агт морьд, үрээ дааганаас чинь шоглохгүй ээ. 

-Чи л намайг үл анзаарч гэмээнэ 

Чи л намайг үл тоож гэмээнэ

 Би танайд ойртохгүй ээ гэж уянгалуулан, уйлан улихад ижий минь аргаа баран, аргадан хариу улина.

Хотны захад хоолондоо цатгалдан хэвтэх хотны ноход, ижий жингэрийг юунд шимшрэн, улин уйлахыг ойлгож мэдэхгүйн учир хий дэмий -хөв хөв гэж хаа нэг хуцна.

-Цаад улианаа сайн цохиод өгөөч. Үдшийн бүрийгээр ёр дуудан худлаа улиад гэж айлын эхнэрийн янших дуу гэрээс сонсогдоход Гарьд, ижийнхээ өмнөөс яс хавталзав.

-Өлөгчин жингэр үдшийн бүрийгээр худлаа улих муу ёр дууддаг гэдэг. Ямар лайгаа ёрлоод ингэж худлаа ульдаг золбин бэ.

-За яав гэж дээ. Ангийн үеэр ганц гүйлгэдэг нохой гэвэл Гарьд, эхтэйгээ байна.

-За нохой долоо. Шар жингэр та хоёрын ан гөрөө хийх нас өнгөрсөн байлгүй гэсээр цэлцэгнэсэн том хөх булхалзуулсан, бүдүүн улаан хүүхэн уур савсуулан гарч, аргал хормойлонгоо, богинохон шиндүүний хугархай шүүрч, шар жингэрлүү шидээд

-Дуу чи. Үдшийн бүрийгээр хий залгисан аятай худлаа улиад золбин чинь хэмээснээ гэр өөдөө хайвганан алхсаар орж явчив.

Эхийгээ гомдолтой гэгч нь гаслан, хошуугаа цавиндаа шургуулан хэвтэхийг харсан Гарьд тэнгэрт гомдол мэдүүлэх мэт сарлуу харан оцойн сууж хүнгэнүүлэн улив.

-Эр зориг, хүч чадлын билэгдэл, эрхэмсэг гоо өлөгчин саарал минь ээ өөрийн дураар салхи сөрөн давхигтун.

Эндээс өөрийг чинь олж харах ноход үгүй билээ гэж шуранхай хадаан улихад,

тэртээд одот тэнгэр мөрлөн хөндөлдөх хайрханы шилээс саарал гичий чоно чимээ аван хариу улихыг өдрийн хоолондоо цатгалдан зүүрмэглэх хоточ ноход өчүүхэн ч сэжиг авсангүй. Гэрийн хаяанд хаясан, бярууны адсаган дээр заларсан өвгөн халтар нохой, мэнгэртсэн өвгөн бөгшүүлэн ханиах мэт - пөн пөн хуцмар аядах зуур

-Ямар элэнц эцгийнх гоо өлөн чоно гээд донгосоод унав аа. Гарьд чи өлссөндөө солиороод байна уу даа гэж дооглох аядав.

Сумын төвөөс морь унасан хүн дагаж хэлээ унжуулан шогшсоор ирсэн давжаа алаг нохой -шон шон хийн хэд хуцсанаа, 

-Ээ гөөлхий Гарьд чамайг эзэн маань буудчихаж магадгүй шүү. Шал худлаа хуцах аминд халтай хэмээн туниа муутай хэлгий аялгаар хуцмаглав.

Гэтэл... эзний гэрийн тоононоос зүүсэн пагдгар хар утас амь орон, гэрэл анивчиж, -жүүд жүүд гэсэн дуу хадаан жингэнэхүй тарган улаан хүүхэн нүсэр биеэ халбигануулан босч, намхан сандал дээр шажигнуулан гараад, зүүлттэй утсандаа чихээ наан чагнаснаа

-Яана аа тийм үү. Үхчихээгүй биздээ гээд чанга орилсноо тоононыхоо чагтаганаас зууран буугаад нөхрийнхөө зүг галзуурсан мэт нүдээ эргэлдүүлэн, хуруугаараа чичилж

-Би чамд хэлсэн биздээ. Ёр дуудсан шар жингэрийг буудаад алчихаач гэж зөндөө гуйсан биздээ. Одоо чиний санаа амарсан уу. Хайран дүү минь эмнэлэгт ухаангүй байна гэнэ.

-Одоо гараад алаад өг. Хурдлаач гэж голынхоо дуугаар бахардан хашгирч, хавь ойрын уул толгодыг цочоон хашгирлаа.

Орь дуу тавин гингэнэх гэрээс, нүцгэн цээжиндээ дээлээ эгэлдэргэлсэн гэрийн эзэн буугаа сумлан гарч ирээд, ангийн тэнгэртэй, шар жингэрийнхээ соотон хоёр чихнийх дунд бууны амаа тулган тасхийлгэжээ.

Хавь ойрыг нэлэнхүйд нь цочоосон буун дуунаар хоточ ноход шээс алдан навтасхийхтэй давхцан, гэрийн эзний утас дахин жингэнэж

-Байна уу аниа юу. Цаадах чинь наадмаас хойш тувт архидсаар, өнөө орой гэнэт ухаан алдсан юм. Хордлого тайлах эмчилгээнд орсон. Одоо гайгүй. Та ирээд сайн загнаад өгөөрэй гэсэн хов хавчуулсан мэдээ иржээ.

 

                                       *** *** ***

Үүрийн таван жингээр аглаг хайрханы зүг салхи залгин, харайх Гарьд буруугүй буруутан ижийдээ харамсан гашуудаж явлаа.

 

2016,08,13

 

Үргэлжлэл буй.

profile