Удган

         Миний муу түнтгэр хүү яваад нэлээд хэд хоночихлоо. Унаа мал нь зүгээр л байдаг байгаа даа. Таньж, мэдэхгүй айлд хүн, хүний аргыг олох гээд бөндөгнөж яваа шүү байхдаа.
Тэнгэрийн тамгатай, зайран багш минь ганц хүүгээрээ толгойгоо түшүүлэх ерөөлтэй л юм байлгүй.
Хэдэн охид нь хялалзаж цэхэлзээд дургүйг нь хүргэчихвий.
Гайгүй сайн захисан юмсан. Хаячихаад давхиад ирж чадах л хүн шүү...
Харин тэр том охин нь сүрхий ухаалаг бүсгүй харагдсан.
Хүүг минь өөрсдөө дуудчихаад гайгүй шүү байгаа даа гэж үймэрч самгардсан бодолдоо ээрэгдэн, хөрзөнгийн галд бөөр нь улайссан зуухан дээр ээзгий ширгээн суугаа самганыг Балгиа удган гэнэ.
...Урсан одох цаг хугацаа хүмүүн биеийг минь гамгүй элээж, гоо үзэсгэлэн хийгээд залуу нас, омголон зан хийгээд ухаарлын уянга бодлын чанадад уусан шингэж, дотоод сэтгэлд ярган, дотроосоо гэгээ татуулах бүсгүй намба надад суугаа юу гэмээр. Энэ л богинохон зайнд яасан ихийг амжуулаа вэ.
Тиймээ. Хорвоод бүтээсэн үйлс бүхэн минь мөнх тэнгэрийн таалал буй хэмээн бишрэн залбирах Балгиа удган залуу нас, гэгээн хайраа дурсан нулимс унаган суугаа нь энэ билээ.
...Хориодхон жилийн өмнөсөн билээ.
Удам дамжсан удган ижийг нь тэнгэр таалж, суларч үлдсэн угийг залгах улаачийн эрдэмд хөтлүүлэхээр өвгөн эцэг нь түүнийг дагуулж, цэцэг цэврүү шиг хонгор охиноо Нанжигаа зайранд мөргүүлсэн билээ.
Буурал аавынх нь хойморт тахигдсан баян Намсрай бурхныг санагдуулам эргэлдсэн алаг нүдэндээ ихэмсэг төрх тодруулсан, ачаатай ат шиг дүүхэлзэх зайран эрийг даган, баян Хайрханы савдагт залбирч, оройжин онгон тэнгэрт цацал өргөсөн Балгиа охин түр амсхийн цайлж суухдаа, бяцхан жодгорынхоо хойморт завилсан зайран багшийн нүдэнд асч, унтрах ад дуудсан түрэмгий харцанд ээрэгдэн, бүжин зүрх нь үнхэлцгэн дотроо бөн бөн чичирч байлаа.
-За залуухан удган минь амарч бай. Багш зайран нь мөнх тэнгэрт даатгах амин хүсэл байна. Унтаж бай гэсээр гарч одсон догшин эрийн хөлийн чимээ холдоход, амьсгаа жаахан уужирч, айдас багахан амирлажээ.
Гэхдээ л сэрэл гижигдсэн мэдрэмж сэм сэмхэн ирвэгэнэж, айдас дагуулсан совин атгахан зүрхийг нь бөмбөгнүүлж, зөв бурууг мэдэхгүй зөн анирлан хэвтсээр хэсэгхэн зуур зүүрмэглэчихжээ.
Гэтэл өрөөлдөж нөмөрсөн муу дээлийг хуу татан, бахим чийрэг Нанжиг зайран эмзэг туяхан бүсгүй заяаг, ишиг шүүрэх бүргэд адил хумин авч, хүүе гэхийн учиргүй нүсэр биеэрээ нөмрөн, хэмхэлчих шахан эзэмджээ.
Эмгэн буурал ээжийнхээ дэргэд өссөн бүрэг ичимхий Балгиа охин ид хав нь багтаж ядсан хүчирхэг эрд үнгүүлж хоносон тэр нэгэн шөнийг мартах учиргүй билээ.
Тэнгэрт заларсан удган ээжийн уг залган, улаач болох их үйлст хөтлөн дагуулсан Нанжиг зайранг битүүхэн хүсэмжлэх гэнэхэн охины нүүрээр тарлан сэвх өдөр өдрөөр тодрон, бие байргашиж, хөл хүндэрсээр ерөөл хургасан намрын өглөө, ертөнцийг цочоон хүү төрүүлж, ижий болсон түүхтэй билээ.
Сар жилийн уртад саатан морилох нь цөөхөн ч хаа нэгхэн ирэхдээ хайрын балыг ханатал амтлуулах багш зайранг хүлээн гэгэлзэх Балгиа удган ганган байгалийн онгон хуулиар гандаж буурах орчлонгийн ёсоор , намрын шаргал навч шиг хагдарч , атганд багтахгүй өтгөн гэзгэнд нь буурал хяруу үүрээ засчээ.
Уярал хайр, ухаарал гэмшил, жаргал зовлонд ээлжгүй дарлуулсан хориодхон жилийн охорхон зайнд бүсгүй номхон аалийнх нь гэгээн хүслийг Нанжиг зайран л эзэгнэж явсан юм.
Бүүдэн сарны доор гэрийн хаалга онголзуулж, үүдэн хоймрын богинохон зайнд өвөр тэмтчин мөлхөх эрсийг үлдэн хөөж явсан ч гэлээ сэтгэл уястал шивнэх ярианд сэмхэн согтсон нүгэл ч бас байсан л билээ.
Бодол бодлын чинад хийгээд ухааны өчүүхэн дайдад эрэгцүүлэхүй ихийг хичээн бясалгасан ч өнөөдөр хийгээд маргаашийн тухай бодсоор бас бодлоо бясалгасаар л гэм нүглийн учир орооцолдоог гэгээн оюундаа тунгаан сууна.
Гэтэл хорвоо ертөнц нүгэлтнээр дүүрч, буян нүглээс эмээхээ больсон хүн төрхтэй араатны сүрэг этүгэн хангай, эх дэлхийгээ ухаж төнхөн, хүмүүн бусын сувьдаг хүслээр хүн хүнээ барьж идсэн муу ёрын бэрх цагт Нанжиг зайран тэнгэрт морилохоор
ухаантай ухаангүй хэд хонов.
Авааль эхнэрийнх нь хэдэн охид эцэг нэгтэй миний хүүг аавын хүсэл хэмээн ятгасаар авч яваад хэд хонолоо.
Орой бүр л онгодоо дуудаж, зайран багшийнхаа сүнсийг аргадлаа.
Алтан дэлхий даахгүй байгаа биш, аригхан бие нь өтөлчихсөн байгаа биш, амраг гэргий нь ануухан л байхад, алаг үрс нь балчирхан л байхад, хорвоогийн нүгэлтнүүдийг надад орхиод, хотол олныг надад даатгаад тэнгэрт морилох гэгээн хүслийг нь тэвчих ухаан хайрла тэнгэр минь...
...Гал ус харшилдсан газар тэнгэрийн хооронд
Ган зуд аргадсан галзуу улаан бөө
Гарцаагүй маргаашийн чинь төлөө
Гашуун нулимсаа урсгах, би тэнгэрийн улаач... хөөс хөөс
Буурал дээдсийн удам, бууж мордох хишиг
Буян заяаг дааж, буцалж дэвэрсэн онгод
Зөв бурууг дэнслэж, зүүд эргэх зөн
Зөрүү гажуу хорвоог зөрүүлж зөөллөх
дом
Би тэнгэрийн улаач...хөөс хөөс.
......
Балгиа удган уйлан бөөлнө.
Балгиа удган дуулан бөөлнө.
Одтой тэнгэрийг огшоон бөөлнө
Онгод тэнгэрээ дуудан бөөлнө.

Соёрхын Пүрэвсүрэн. 2015он

profile