1jwg6pffbz9v1ch6jucvsxsvs.jpeg

 

Морь унасан толгойгүй хүн - 5. Зэрлэг адууны ангуучны овоохой


 


Сагалгар модны салаалсан мөчир мэт олон зуун гол горхиноос эх авсан Рио- де- Нуэсес2 гол урсдаг хөндий үнэхээр байгалийн үзэсгэлэнт газар билээ . Энэ дов толгодптой зэрлэг талд, царс самарт модны төрөл арал мэт хэсэг хэсгээр голын эрэг даган ногоорно.
Эргийн дагуу өтгөн ногоон ой үргэлжилж, хааяа өргөст сондуул байх бөгөөд хуайстай хамт аршийн нударга, анхилуун өвс, аврага алтаргана, зэрлдэг агар, цагаан цэнхэр цэцэгтэй, сайхан үнэрт гарден мод ургажээ . Цогон цэцэгт гэдэг гоолиг сайхан ургамал улаан цэцгээ далбаа мэт дэлгэн бут сөөгийн дээгүүр эзгэрэхэн цухуйна.
Энд ургамал судлагч болоод зэлүүд нутгийг сонирхогч хүмүүст сонирхолтой юм их ажээ . Эндхийн сондуул, өргөст ургамал бүхэн хахир хатуу хөрсөн дээр ургадгийг Пойндекстер сайн мэддэг учир тэр газар нутгийг ер анзаарсангүй .
Гэвч самарт мод, хайлс, хэд хэлдэн янзын царс ургадаг ба хааяа нэг агар, улиангар ургасан янз бүрийн ургамалтай үржил шимтэй газар ч дайралдана. Эндхийн гол горхины ус нь тунгадарг цэлмэг тэнгэрийг тольдон байх агаад, нар ёсар, оддыг халхалчихаар үүл бараг гарахгүй нь гайхалтай . Энэ ариун газар өвчин гээчийг мэддэггүй, ямар ч халдварт өвчин энд нэвтэрч байсан түүхгүй ажээ .
Энэ буйд нутагт боловсролтой хүн хараахан нэвтэрч ирээгүй бөгөөд зоманч гэдэг индиан дайнч аймгийнхан л ойн ээдрээтэй зөргөөр тэнэж хааяа нэг Доод Нуэс, Леоны суурингууд руу морь унан уулгалана. Зэрлэг ан амьтан эндхийн зэлүүд газрыг сонгож авсанд гайхалтгүй .
Та нэр эндих шиг буга, согоо ирвэс олнотой газрыг Техасын ханаас ч олохгүй . Чандага цаг үргэлж өмнүүр чавхдахаас гадна хааяа зкаримдаа зэрлэг гахай, өмхий хүрэн, зурам үзэгдэнэ.
Бие хараа, өнгө зүс сайта, гоё сайхан шувуунууд байгал нутгийг баясгана. Суусгалжнууд далавчаа сэржигнүүлэн өнпөр хөөрч, нөмрөг тас агаарт элэн халин, зэрлэг цацагт хяруул самарт модны төглийн захад гялалзан цээжээ аль байдгаараа нь дэлгэж наранд ээж хэвтэнэ. Сагалгар хуайсны пунпуур нутгийн анчид диваажингийн шуву гэж нэрлэдэг, хайч шиг урт салаа сүүлтэй уран шувууд жирэлзэнэ гүйнэ . Гоё сайхан эрвээхэйнүүд далавчаа өргөн гэгч дэлгэж нэг үе агаарт дэрвэлзэн , нэг үе цэцгэн дээр бууж, түүнтэй өнгө зүсээ хослуулан амарч сууна. Өрвийсөн том том зөгий өөрсөдтэйгээ бараг эн тэнцэхээр биетэй эрээн далт хэмээх жижиг шувуухайнуудтай амтат шүүс булууацалдсаар цэцэглэж байгаа бут сөөг дундуур дүнгэнэ явна.
Гэвч энэ үзэсгэлэнт сайхан байгаль дотор хүний рхортон дайснууд нуугдаж байдгийг мартаж болохгүй . Эндэхийн шиг урт биетэй дуут могой элбэгтэй газар умарт Америкийн хаанач байхгүй . Хорт цагаан тэмээ, хилэнцэт хорхой, жаран хөлт зэрэг хортой аалзнууд хүмүүсийг алхам тутамд нь үхлээр заналхийлж байна.
Голын эргийн модон дундуур Мексикийн оцелот, Амеикийн пума гэдэг зэрлэг муурнууд болоод тэндхийн ягуар хэмээх цоохор бар тэнэж явна. Энэ нутаг бол цоохор бар ихтэй газрын хойд хязгаар юм .
Ойн чөлөөгөөр Техасын хэрзгэр чоно ганц нэгээрээ чимээ аниргүй гэтэж яваа нь үзэгдэнэ. Харин түүнтэй угсаа нэгт койот хэмээх чоно бол нүцгэн талын дундуур сүрэг сүргээрээ хэрэн тэнүүчилж явна.
Энэ зэрлдэг талын соргог бэлчээрт адгуусан амьтны дотроос хамгийн гайхамшигтай сайхан амтьан бөгөөд дөрвөн хөлтний дотроос хүнд хамгийн сайн нөхөр болсон адуу бэлчинэ. Тэр бол хний арга мээнд автаагүй, толгойдоо хазаар, нуруундаа тохом хүргэж үзээгүй онгон зэрлэг адгуус юм .
Гэлээ ч гэсэн энэ алс бөглүү нутагт тэр адгууснууд хүртэл эрх чөлөөнгөө алддаг байна. хүн түүнийг барьж, гаршуулдаг болжээ . Эндхийн нэг сайхан мустангийг зэрлэг адуу баригч Морис- мустангер барьж сургажээ .
*** *** ***
Рио- Нуэсес голыг цутгалангын нэгэн болох Аламо голын эрэг дээр техаст олон байдаг ердийн боловч үзэсгэлэнт сайхан орон оромжуудын нэг оршино.
Энэ бол аврага том цэгийрмааг цуулж босоогоор нь газар суулгаж барьсан овоохой юм . Дээврий эь мөн тэр модны гурвалжин навчсаар бүрхжээ . Шургаагнуудын хооронд Техасын ёс заншлаар шавардаагүй, харин овоохойн дотор талаас адууны ширээр бүрхжээ . тэр хүнд ширнүүдийг хадаасныб оронд мексикийн зуун наст модны бөргөсөөр тогтоосон байв.
Голыг хөвөөлсөн хөндийд овоохой барихад барилдгын материал болдог ургамлын зүйлээр элбэг дэлбэг ажээ . тэнд цэгийрмаа, зуун наст зэрэг үр жимстэй ургамал байх бөгөөд түүнээс доош сайхан ой модоор бүрхэгдсэн үржилтэй хөндийд ямал, самарт мод, царс ургажэ . олыг эргийн орчим мексикийн “грам” гэж нэрлэдэг шүүлсэг өвс, ургамал бүхий нуга, бэлчээрийн соргог өвсөөр бүрхмэл хөндий тохойгоор оржээ . Бидний дээр өгүүлсэн бүдүүн бааз оромж тэдгээр хөндийн нэгний гүнп яг голын эрэг дээр хөх ногоон дотор байв.
Модны сүүдэр овоохойг халхалжээ . Энэхүү далд газрыг зүгээр нэг сонгож авсангүй . Түүнийг зөвхөн голынг эрэг талаас яг өөдөөс нь хараад зогсвол үзэж болох байлаа . Энгийн бааз байдал, зэвэр даасан өнгө нь түүнийг улам ч ажиглагдамгүй болгожээ .
Тэр овоохой, маркатантуудын1 майхнаас томүй бөгөөд жижигхэн голомтын яндан цухуйсан газрыг эс тоолбол ганц сүв нь үүд юм . Модон жаазбг адууны ширээр бүрж, адууны суран гогцоогоор дээш сөхдөг өвөрмөц, авсаархан хаалга хийжээ .
Овойхоон ард хажуугийн нь моднуудад сургааг барьж боогоод шивээлэн хийсэн жижигхэн хашаатай, цэгийрмаагийн навчаар бүтээсэн саравч байна.
Овоохой эрэг хосрын хоорондохи дөрвөн мянган дөчин долоон хавтгай дөрвөлжин метр газар торйуулан бас нэг тийм хашаа оромж барьжээ . газар нь тамтаггүй тахлагдсаныг харваас зэрлэг адуу мустангийгш хашихад зориулсан нь илэрхий .
Үнэхээр ч хашаан дотор аваад адуу байна. тэр адуунуудыбг саяхан барисан бөгөөд эрх чөлөөгүй байх нь ьэсхүйеэ бэрх байгаа нь үргэмтгий зэрлэг нүд, давдганасан омголон хөдөлгөөний нь харваас илэрхий .
Овоохойн дотоод байдал нь дутуу хөтүү ювмгүй тохилог сайхан ажээ . хар, хээр, алаг, цав цагаан зэрэг олон зүсний харваас юм мэддэг хүний гараар цуглуулсан адууны гялалзсан зөөлөн үстэй ширнүүд хивс лугаа адил тасалгааг чимэглэжээ .
Тавил хэрэгсэл нь ихэд энгийн ажээ . Адууны ширээр хулдсан бандан ор, мөн тийм маягаар овоохойн эзний хийсэн авсаархан ширээ, байдаг нь энэ ажээ . Буланд нь бас адууны ширээр, бүтээсэн нэг ор дэвсгэрхүү юм харагдана.
Тавиур дээрх ном, шудангийн цаас , өдөн үзэг, бэх ширээн дээрх сонин энэ бүхэн нь бүдүүн бааз байдалтай овоохой дотор яагххд ч юм нүдэнп дулаахан харагдана.
Энэ бас их соёлтой газрын байдлыг санагдуулаад зогсохгзй гэрийн эзний нарийн зуршлыг харуулсан хэдэн зүйл ширэн авда, хоёр амтай буу, цутгамал мөнгөн аяга, гөрөөчний жимбүүр, мөнгөн шүгэл байна.
Ихэнхий н нимгэн төмрөөр хийсэн гал тогооны хэрэсэлүүд шалан дээр байна. Буланд нь Аламогийн уснаас арай ч хүчтэй ундаа хийсэн бололтой лонхтой бургасан сагс байлаа .
Бусад юмс нь овоохойн дотоод байдалд аятайхан зохицжээ . Мексикийн өндөр бүүрэгтэй эмээл, адууны хялгас томж хийсэн хазаар, ногт хоёр гурван серапэ, хэд хэдэн цагариг олс байв.
Мустангерын оромж, түүний байдал нь ерөнхийдөө иймэрхүү .
Тасалгааны гол дахь сандлуудын нэг дээр сууж байгаа хүн яагаад ч мустангер байлтгүй нэгэн ажээ . гэрийн эзэнтэй адилтгах юм юу ч байсангүй : Угийн номхон зөөлөн царай зүсээр нь зарц нь болохыг мэдэггүй хэлж болно. гэхдээ хувцас хунар сайтай, өлсгөлөн ч юмуу зовж зүдэрсэн царайгүй ажээ . Өрийсөн хонгор үстэй, час улаан арайтай тарган хүн бай в. Хилэн өмд, хилэг түрүүтэй оймс өмсжээ . хэзээ нэг цагт хар ногоон өнгөтэй байгаад гандаж хүрэн шахуу болсон хилэн өнгийн хүрэм нь энгэртээ том хармаатай аж . Хүрээгий нь дээш эргүүлсэг бүрх малгай хэлтгий тавьсаан нь түүний өмссөн хувцсан дээр дэгжин зохижээ . Бас арзгар даавуу цамцныхаа захыг тойруулан улаан эрээн алчуур хааш яаш зангидаж, сайхан ирланд шаахай өмсжээ .
Гэвч зөвхөн өмссөн хилэн өмд, шаахай төдийгүй уруул, ам нүдп, хөмсөг, төрх байдал нь түүний ирланд хүн болохыг харуулна.
Хэрэв хэн нэгэн хүн эргэлзвэл түүнийг үг ярьж эхэлмэгц л мхамаг учир нь олдоно. Түүний ярьж байгаа шиг тийм этгээлд хэлээр зөвхөн Ирландын Гальвийн гүнлэгт л ярьдаг юм . Урцанд өөрөөс нь гадна хэн яч байхгүй болохоор өөрөө өөртэйгөө яриад байна уу даа гэж бодмоор. үнэндээ бол тийм бишээ . Нэгэн том нохой тулганы дахь адууны адсаган дээр нурманд хошуугаа шургуулаад гулдайн хэвтэж байлаа . тэр нохой өнөөх тарган хүнийхээ хэлийг мэддэг юм шиг санагдана. Ямар ч байлаа гэсэн тэр эр нохойг ойлгох юм шиг түүнд хандан:
- Эрдэнэ болсон тара минь чи, Баллибалд буцаж очихыг хүсэж байна уу? Шилтгээнийхээ цэвэрхэн хавтан дээгүүр гүйж явах мөн сайхан аа! тэнд очвол чамайг гомдоохгүй хооллохсон доо. Чи хараач. хэрзийсэн хавирганууды чинь тоолчихож болмоор байна. Найз минь, би ч гэсэн тийшээ явмаар байна . гэвч залуу эзэн биднийг аваад хэзээ буцахыг хэн мэдэх вэ дээ!
Яах вэ, Тара? Хөгшин минь, эзэн удалгүй суурин руу явах ёстой . Бид хоёрыг аваад явна гэсэн. Тэгвэл ч санаа амрана даа . Чөтгөр аваг! Би файзад очоогүй гурван сар боллоо . Тэнд очвол саяхан хүрч исэн цэргүүд дотроос хуучин танилудынхаа хэн нэгэнтэй нь уулзаж магадгүй юм . Тэгээд уулзахдаа балга юмгүй байж яаж болох вэ! Тийм үү,Тара? Гэж сэтгэл хөдлөн ярьж байв.
Нэрээ дуулсан нохой нь толгойгоо өндийлгөөд, хариу болгон чанга гэгч тургиад авав.
Ирланд хүн лонх руу шуналтай харж яриагаа үргэлжлүүлэн
- Би одоо хоолойгоо нэг норгохоос буцахгүйсэн. Гэтэл лонх маанв бараг хоосон болчихсон: Залуу эзэн мэдчихэж магадгүй . За тэгээд хэлэхгүй уучихна гэдэг ч дэмий юм болно доо. Тийм ээ, Тара? гэв.
Нохой нь дахиад л хоншоороо шантайлган найтаалгав.
- Чи түрүүн “тийм” гэчихээд одоо бас адилхан хэлдэг чинь юу болж байна?
Нохой шуухнаа хүрснээс ч юсмуу, хамарт нь үнс орсноос ч юмуу дахиад л тургив.
Дахиад “тийм” үү? Хэлгүй адгуусны хэлэх нь энэ үү. Золиг минь, бүү ятга!Би зөвхөн бөглөөгий нь онгойлгоод л үнэрлэе. Эзэн юу ч мэдэхгүй биз. мэдлээ ч гэсэн уурлахгүй, үнэрлэхэд муу нь юу байхав.
Ирланд хн босч буланд байга а лонхтой юм руу явлаа . Тэгээд хаалга руу эргэж, чимээ чагнан хэсэг зуур зогссоноо өнөөх хорхойгий нь хүргэж байгаа савыг авч бөглөөгий нь мултлан амсры нь хамартаа хүргэв.
Ингэж жаахан зогсоход анир чимээгүйн дунд нохой тургихаас өөр юм сонсогдохгүй агаад ттүүний нь ирланп эр тээнгэлзсэнийхээ хариу гэж үзэж, хатуу архины үнэрийг ханатлаа үнэрлэв.
Гэвч тэр сэтгэлий нь удаан хангаж чадсангүй . Аажмаар лонх нь өргөдсөн амсар нь мөн д ангайсан ам руу ойртов.
Дахиад үүд рүү сэм харснаа :
- Чөтгөр аваг! Энэ гайхамшигт сайхан ундаанаас хэн буцах юм бэ? хэн ч буахгүй! хэлнийхээ үзүүрийг норгочихъё гэж арга барагдсан бадалтай хэлэв.
Лонхны амсар түүний уруулд хүрч, хэлээ норгох нь бүү хэл, хоолойгоо норгохоор шийдэв бололтой шингэн юмны хоржигнох нь сонсогдлоо .
Ирланд хүн сэтгэл таатайгаар хэд тамшаалсанаа , лонхоо бөглөж байранд нь тавиад сандал дээр сууж
- Ээ, зальтай зөнөг Тара! Чи л миний хорхойг хүргэчихлээ шүү дээ . За яах вэ . Эзэн мэдэхгү, тэр чинь дорхиноол цайзад очоод шинэ нөөцтэй болгочихно гэж хэлээд хэсэг зуур чимээгүй суув.
Тэр хүн буруу хэрэг хийснээ бодсон уу , зүгээр л архиндаа халаад тэгээ юу гэдгийг хэн мэдэх билээ дээ?
Удалгүй дахин л ярьсан нь:
- Манай эзэн яагаад суурин руу явах гээд байгааг би еер нь ойлгохгүй юм . Бидэрт мустангийг баримагц түүшээ явна гэж хэлсэн тэр морь яагаад эгэзнвл тэгтлээ гэнэт хэрэгтэй болсон юм бол? гурван ч удаа ойртоод бугуйлаа толгойд нь оруулж чадсангүй . Өөрөө хээр морио унаж байсан гэж байгаа. Айхтар амьтан аа! Энэ ч амаргүй л хэрэг шиг санагдах юм . Санасандаа хүрэхээс нааш хөөцөлдөөд л байна дээ гэж эзэн хэлсэн . Бушуухан шиг л бариасай. Тэгэхшй бол чи бид хоёр энд “Галав юулэв” сууж мэднэ. … Чш! Хэн ирэв дээ?
Тара хуцан хаалга руу ухасхийн нь ирланд эр уулга алджээ .
- Фелим!Фелим! гэж гаднаас дуудах нь сонсогдов.
- Эзэн ирлээ гээд Фелим сандал дээрээс босч нохойн араас үүд рүү очлоо .